ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

समप्राधान्यं तदा प्रकृतौ कालार्थसंयोगमात्रार्थकादादिपदादनङ्गस्य त्रिशतभोजनविकारे
सहस्रभोजने नित्याबलेरग्नीषोमीयविकारेष्वाग्नेययागस्येव नातिदेशः । अङ्गाङ्गिभावे तु
भवत्यतिदेश इति । तत्र पूर्वपक्षः-श्रुतिलिङ्गादेरङ्गताबोधकस्यादर्शनात्समप्राधान्यमेव
द्वयोर्वक्तव्यम् । नच 'एवं नित्याबलिं कुर्यादादौ ब्राह्मणभोजनम् । त्रिशतैर्नामभिः
पश्चा'दिति पौर्वापर्यविधानात्'वाजपेयेनेष्ट्वा बृहस्पतिसवेन यजेते'त्यत्रेवाङ्गाङ्गिभावसिद्धि-
रिति वाच्यम् । वाजपेयस्य फलवत्त्वेन प्राधान्यात्तत्प्रकरणे पठितस्य बृहस्पतिसवस्य
तदङ्गत्वसंभवेऽपि प्रकृते द्वयोरपि फलसंयोगाभावेन प्रकरणिनो निश्चयाभावेनाङ्गाङ्गिभावे
विनिगमनाविरहात् विश्वजिन्न्यायेन फलकल्पनस्योभयोरप्याकाङ्क्षाविशेषेण तुल्यतया
'दर्शपूर्णमासाभ्यामिष्ट्वा सोमेन यजेते'तिवत्कालार्थस्यैव संयोगस्य सिद्धेः । नच'एवं
यः कुरुते भक्त्ये'ति वाक्येन त्रिशतभोजनेन विधेरानन्तर्यात्फलवत्त्वे बोधिते नित्याबलेः
फलपदफलन्यायेन नामनहोमानामिवाङ्गसिद्धिरिति वाच्यम् । तत्र हि 'वैश्वदेवीं
सांग्रहिणीं निर्वपेद्रामकाम' इत्युत्पत्तिविधावेव फलश्रवणेन सांग्रहण्या आमनहोमाङ्गि-
त्वसिद्धावपि प्रकृते भिन्नवाक्योपात्तस्य फलस्याकाङ्क्षावशाद्वाक्यैकवाक्यतयान्वयस्य
वक्तव्यतयोभयोरप्याकाङ्क्षावशात्फलसंबन्धसिद्धेः । 'एवं यः कुरुत'इत्यत्रैवंपदेनोभयोरनु-
वादसंभवात् आनन्तर्यस्योभयाकाङ्क्षातो दुर्बलत्वात् वाचःक्रमवर्तित्वेनावर्जनीयत्वाच्च ।
अतएवोक्तं 'आनन्तर्यमचोदने'ति । किंच नित्याबलिप्रकरणे विहितानां गन्धतैलाभ्यङ्गा-
दिपायसफलादिनिवेदनान्तानामङ्गानामनुवादेन विभवपरत्वेन व्यवस्थाविधिस्त्रिशतभोज-
नप्रकरणे श्रूयमाणः परो वादसापेक्ष इति तन्निर्वाहायानयोः प्रकृतिविकृतिभावकल्पनया
नित्याबलिधर्माणां त्रिशतभोजनेऽतिदेशो वक्तव्यः । तेन प्राकृतानां कामेश्वर्यादिनाम्नां
वैकृतैः ककाररूपादिनामभिः शरन्यायेन बाधोऽपि संगच्छते । अङ्गस्य हि प्रधानं प्रति
प्रकृतित्वमसंभवि भावनायां हि भाव्यान्वयोत्तरं करणान्वयस्ततः कथंभावाकाङ्क्षायां
धर्मानामन्वय इति भाव्यान्वयात्पाश्चात्त्योऽङ्गत्वनिर्णयस्ततोपि पश्चादतिदेशः 'अङ्गं सदति-
दिश्यत'इति न्यायादिति स्थितिः । ततश्च त्रिशतभोजनकरणकभावनायां भाव्यकरणयो-
रन्वयोत्तरं तृतीयक्षणे कथंभावाकाङ्क्षाकाल एव नित्याबलेरङ्गत्वं वदता भाव्याकाङ्क्षा
वक्तव्या । तदुत्तरक्षणे परस्पराकाङ्क्षालक्षणेन प्रकरणेनोभयोरङ्गाङ्गिभावे सिद्धे त्रिशतभो-
जनभावनाया निराकाङ्क्षत्वात्ततोऽपि पश्चात्तनानां नित्याबल्यङ्गानां कथं प्रधानेऽतिदेश-
सिद्धिः । नहि प्रत्येकं स्वस्ववाक्येऽङ्गत्रयपरिपूर्णयोः पौर्णमासीवैमृधयोरिव वाक्यान्त-
रेणाङ्गाङ्गिभावबोधस्तादृशवाक्यादर्शनात् । प्रकरणादङ्गाङ्गिभावस्य तूक्तरीत्या संभवात् ।
नच त्रिशतभोजनविकृतौ सहस्रभोजनेऽतिदेशालिङ्गादेवाङ्गत्वसिद्धिरिति वाच्यम् ।
लिङ्गदर्शनमात्रनिर्णयस्यानिर्णायकत्वात् । सहस्रभोजन इतिसंख्या 'तत्रजयान्जुहुया'दिति-
वदङ्गत्वबोधकतयान्यत्र प्रधानस्यापि नित्याबलेस्तावन्मात्रं प्रत्येवाङ्गत्वमिति बोधनेनाप्य-
तिदेशवाक्योपपत्तेश्च । बृहस्पतिसवे तथा दर्शनात् । इयांस्तु विशेषः-तत्र प्रकरणान्त-
राद्भेदः । अत्रतु त्रिशतीप्रकरण एव दूरस्थानुवादेन द्वादशोपसत्त्ववन्नित्याबलेरङ्गत्ववि-