ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

२२६ ललितासहस्रनाम ।
न तस्य दुर्लभं वस्तु त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २९६ ॥
अधिकारः सुखसाधनं न वा । अन्त्ये सर्वलोकानां स्वर्गाद्यधिकारसाधनीभूतेषु कर्मसु
प्रवृत्त्यनापत्तिः । आद्ये जगद्व्यापारस्याप्यधिकारत्वाविशेषेण सुखसाक्षात्काररूपभोगमा-
त्रसाम्यादेव लिङ्गानिर्वरणमहमेवैश्वर्यमुपासकस्य सिद्ध्यतीति कथं तेन हेतुना तदभावः
साध्यत इति विचारयतराम् । नचैकोऽधिकारः कथं युगपद्बहूनामुपकाराय स्यादिति
वाच्यम् । सत्रयागे एकस्यैव प्रक्षेपस्य बहुयजमानोपकारकत्वस्य एकस्यैव ब्रह्मलोकस्य
युगपदनेकोपासकोपकारतायाश्च दर्शनात् । नचेयं षष्ठीमुक्तिरापद्येतेति वाच्यम् ।
इष्टत्वात् । युक्तं चैतत् । सालोक्यादिसायुज्यान्तमुक्तिषूत्तरोत्तरोत्कर्षवत्तदुत्तरभूमिकारू-
पत्वेन कैवल्यानन्तरपूर्वत्वेन चास्या न्यायसिद्धत्वात् । ननु पञ्चविधा मुक्तिरिति तान्त्रि-
कव्यवहारस्य का गतिरिति चेत् । सूतसंहितादिषु 'मुक्तिश्चतुर्विधा ज्ञेये'त्यादिव्यवहाराणां
भवन्मते या गतिः सैव कैवल्यसायुज्ययोः । अवान्तरभेदाविवक्षयेति चेत् सावग्रहानिर-
वग्रहयोरपि तदविवक्षयेति तुल्यम् । तस्मात्सिद्धमुपासकानां सृष्टिस्थितिलयकर्तृत्वम् ।
अतएव शैवतन्त्रे 'चित्तस्थितिवच्छरीरकरणबाह्येष्वि'ति सूत्रे वार्तिककारैरुक्तम् । 'एवं
स्यानन्दरूपस्य शक्तिः स्वातन्त्र्यलक्षणा । यथेष्टं भावनिर्माणकारणीभवति स्फुट'मिति ।
'स्थितिलयौ'इति सूत्रेऽप्येवम् । 'स्वशक्तिप्रचयो विश्व'मिति सूत्रेऽपि 'शक्तयोऽस्य
जगत्सर्वं शक्तिमांस्तु महेश्वरः । इत्यागमदिशा विश्वं स्वशक्तिप्रचयो यथा । शिवस्य
तत्समस्यापि तथास्य परयोगिन'इति । तत्सर्वमभिप्रेत्याह—न तस्येति । उपनिषदु-
क्तसर्वोत्तमोपासनाशीलस्यापि 'संकल्पादेवास्स पितरः समुत्तिष्ठन्ती' त्याद्युच्चावचफलभो-
गिनोऽप्येकं दुर्लभं वस्तु जगत्साम्राज्यं वेदान्तिनामाशास्यमवशिष्यत एव अस्य तु तदपि
सुलभमेवेत्यर्थः । अतएवातिरहस्यत्वादेतदितिकर्तव्यता नैतत्प्रकरणे निर्दिष्टा अपितु
त्रिशतभोजनप्रकरण एव धर्मान्कथयित्वा तेषामिह वाचनिकोऽतिदेशः कृतः । तदुक्तं
तत्प्रकरण एव ब्रह्माण्डपुराणे 'रहस्यनामसाहस्रभोजनेऽप्येवमेव हि । आदौ नित्याबलिं
कुर्यात्पश्चाद्ब्राह्मणभोजन'मिति । अस्यार्थः—पूर्वं नित्याबलित्रिशतभोजनाख्यकर्मणोर्यथा
पौर्वापर्यमुक्तं एवमेव नित्याबलिसहस्रभोजनयोरपीति । अत्रेदं विचार्यते—एवं हि
ब्रह्माण्डपुराणे स्मर्यते 'महाषोडशिकारूपान्विप्रानादौ तु भोजये'दिति षोडशब्राह्मण-
भोजनात्मकं कर्म विधाय 'अभ्यक्तान्मान्द्यतैलेन स्नातानुष्णेन वारिणे'त्यादिना च
तदितिकर्तव्यतां प्रतिपाद्य 'एवं नित्याबलिं कुर्यादादौ ब्राह्मणभोजन'मिति वचनेनास्य
कर्मणो नित्याबलिरिति संज्ञां प्रदर्श्य 'त्रिशतैर्नामभिः पश्चाद्ब्राह्मणान्क्रमशोऽर्चये'दिति
त्रिशतभोजनाख्यं कर्मान्तरं विधाय तत्पश्चात् 'तैलाभ्यङ्गादिकं दद्याद्विभवे सति भक्तितः'
इत्यादिना चोच्चावचान्यङ्गानि विधाय 'एवं यः कुरुते भक्त्या जन्ममध्ये सकृन्नरः ।
तस्यैव जन्म सफलं मुक्तिस्तस्य करे स्थिते'ति फलविधिपूर्वकमुपसंहृतम् । तत्र संशयः
किं नित्याबलित्रिशतभोजने समप्रधाने उत्तरत्रिशतभोजनस्य नित्याबलिरङ्गमिति । यदि