ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१९८ ललितसहस्रनाम ।
साध्वी तत्त्वमयीति द्वेधा त्रेधा बुधो भिद्यात् ।
हंसवती चानर्घ्येत्यार्धान्तादेकनामैव ॥ ३५ ॥
शक्तिर्निष्ठाधामज्योतिःपरपूर्वकं द्विपदम् ।
शोभनसुलभासुगतिस्त्रिपदैकपदानि शेषाणि ॥ ३६ ॥
भेदयेदित्यन्वयः । 'शोभनासुलभागति'रिति पदत्रयस्यैकनामत्वम् । एवं 'कौलिनीके-
वला, अजाजेत्री' त्यादौ समासरूपो योगो द्रष्टव्यः । पदद्वयस्याप्येकनामत्वम् 'विश्वे-
देवाः अहिर्बुध्न्यः निधिर्धव्य' इत्यादौ दृष्टमिति भावः ॥ ३४ ॥ पौनरुक्त्यपरिहारार्यो-
पायान्तरमाह । 'शांकरी श्रीकरी साध्वीत्यनेन' पौनरुक्त्यपरिहाराय 'संप्रदायेश्वरी
साध्वी'त्यत्र साधु ई इति द्वेधा पदभेदः । 'तत्त्वाधिका तत्त्वमयी'त्यनेन तत्परिहाराय
'तत्त्वासना तत्त्वमयी'त्यत्र तत् त्वं अयीति त्रेधा पदच्छेदः । पौनरुक्त्याभावेऽपि पद-
भेदभ्रमनिरासायाह—हंसेति । आ अर्धान्तात् अर्धसमाप्तिपर्यन्तं हंसवती मुख्यश-
क्तिसमन्वितेत्येकं पदम् । 'अनर्घ्या कैवल्यपददायिनी' त्यत्र तु 'क्लींकारी केवला गुह्या
कैवल्यपददायिनी'त्यनेन पौनरुत्त्यपरिहारोऽपि फलम् । एतेन छलाक्षरसूत्राणां न्याय-
मूलकलमेवेति प्रबलन्यायेन क्वचित्तदुक्तनियमान्यथात्वेऽपि न दोष इति सूचितम् ।
अतएव सामवेदिभिर्निदानसूत्रान्तर्गतच्छन्दोविचितिभाष्ये न्यायविरोधे छलाक्षरपाठो-
ऽनादरणीय इत्युक्तं रथंतरसामप्रकरणे । यत्र तु कान्तापदे अकारयोगे विनिगमनाविरहः,
यथा वा 'कैवल्यपददायिनी'त्यत्र पदान्तरयोगे सत्रन्यायतो विकल्पप्रसक्तावपि छलाक्षर-
सूत्रप्रामाण्यात् 'कल्पनारहिता काष्ठे' त्यत्रेवाऽकान्तेति पदच्छेदः । 'कौलिनी केवले'
त्यत्रेवानर्घ्यपदस्योत्तरप्रयोग इति स्वीकर्तुं युक्तम् । अव्यवस्थितशास्त्रार्थायोगादिति
द्रष्टव्यम् ॥ ३५ ॥ अनेकपदानि नामानि संगृह्णाति । शक्त्यादिपदचतुष्टयात्पूर्वं तद्विशे-
षणत्वेन परपदत्वेन पठ्यते । तेन सह द्विपदानि तानि नामानि 'पराशक्तिः परा-
निष्ठा' 'परंज्योतिः परंधामे'ति । 'कौलिनीकेवले'त्यादौ 'अजाजेत्री'तिवत्समाससंभवान्न
तत्र पदद्वयावश्यकतेति भावः । 'शोभना सुलभा गति' रित्यत्र तु त्रिपदं नाम । शेषा-
ण्येकपदानि समानाधिकरणानकविभक्तिरहितानीत्यर्थः । तेन 'अश्वारूढाधिष्ठिताश्वको-
टिकोटिभिरावृता' । 'मनोवाचामगोचरे'त्यादौ व्यधिकरणविभक्तिद्वयसत्वेऽपि तयोर्नाम-
भेदभ्रमानाधायकत्वेन द्विपदेषु तदाधायकानामेव गणनाद्वा न दोषः । 'पराशक्तिरि-
त्यत्र 'शोभनासुलभागति'रित्यत्र चैकैकं पदमित्येव सुवचमिति तु पूर्वमेवोक्तम् । ननु
'परंज्योति'रिति वाक्ये प्रातिपदिकसंज्ञाभावेन कथं नामत्वम् । नच 'प्रजापतेर्हृदयं' 'पारे-
गङ्गम्' 'मध्येमहाभारतं' मित्यादेरिवैकपदत्वम् । तेषु प्रथमपदान्ते विभक्तिस्वरूपवर्ण-
मात्रसत्वेन विभक्त्यन्तराभावात् । नच 'परंज्योति'रित्यादौ तथा संभवति ।
विशेष्योत्तरविभक्त्यन्यथाभावप्रयुक्तान्यथाभावकविभक्तिक(विभक्त)विशेषणपदकलात् ।
नीलमुत्पलमित्यादौ तथात्वे वाक्यलस्यैव स्वीकारात् । अतएव 'अहयेबुध्न्यायस्वाहा'