ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१९२ ललितासहस्रनाम ।
लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमाश्रिता ॥ २२७ ॥
बन्धूककुसुमप्रख्या बाला लीलाविनोदिनी ।
नपीडनैश्च गात्रप्रहारदमनैर्विनिकृन्तनैश्च । यस्येह राग उपयाति न चानुकम्पा ध्यानं तु
रौद्रमिति तस्य वदन्ति सन्तः । सूत्रार्थमार्गणमहाव्रतभावनानि निर्बन्धमोक्षगमनाग-
तिहेतुचिन्ता । पञ्चेन्द्रियाद्युपशमश्च दया च भूते ध्यानं तु धन्यमिति तत्प्रवदन्ति
सन्तः । यस्येन्द्रियाणि विषयैर्न विचार्चितानि संकल्पनाशनविकल्पविकासयोगैः ।
तत्त्वैकनिष्ठधृतियोगभृतान्तरात्मा ध्यानं तु शुक्लमिति तत्प्रवदन्ति सिद्धाः' इति । एतेषां
फलभेदोऽपि भविष्योत्तर एव 'आर्ते तिर्यगधोगतिश्च नियता ध्याने च रौद्रे सदा धन्या
देवगतिः शुभं फलमथो शुक्रे च जन्मक्षयः' । तस्माज्जन्मरुजापहे हिततरे संसारनिर्वाहके
ध्याने श्वेततरे रजःप्रमथने कुर्यात्प्रयत्नं बुध' इति । तत्र धन्याख्यध्यानरूपेति । धर्मशी-
लत्वाद्धर्मिणी । आनन्दानुभवनिलयत्वादिधर्माणां विशेष्यभूता वा । धर्मं वर्धयतीति
धर्मवर्धिनी । तदुक्तं वामनपुराणे 'जितेन्द्रियत्वं शौचं च माङ्गल्यं भक्तिरेव च ।
शंकरे भास्करे देव्यां धर्मोऽयं मानुषः स्मृतः । ध्यातः साम्ब इमान्धर्मान्नृणांर्द्धिं नयति
देहिना'मिति 'वृधु छेदने' इति धातोर्ब्रह्माधिष्ठानकं धर्ममात्रं दृश्यजातं छेदयतीति वा ।
लोकानिन्द्रलोकादिविष्णुलोकान्तानतीतातिक्रम्य महाकैलासाख्ये परशिवपुरे स्थिता ।
परशिवपुरस्य सर्वलोकातीतत्वं शिवधर्मोत्तरे अर्वाचीनाँल्लोकान्वर्णयित्वा 'ज्ञेयं विष्णुपदा-
दूर्ध्वं दिव्यं शिवपुरं महत्' इत्यारभ्य 'इत्येतदपरं तुभ्यं प्रोक्तं शिवपुरं महत् । देहिनां कर्म-
निष्ठानां पुनरावर्तनं स्मृत' मित्यन्तेन कर्मठप्राप्यं शिवपुरं वर्णयित्वा 'ऊर्ध्वं शिवपुराज्ज्ञेयं
स्थानत्रयमनुत्तमम् । नित्यं परमशुद्धं च स्कन्दोमाशंकरात्मक' मित्यारभ्य 'ये संप्राप्ताः
परस्थानं ध्यानयोगरता नराः । न तेषां पुनरावृत्तिर्घोरे संसारसागरे । सर्वज्ञाः सर्वगाः
शुद्धाः परिपूर्णा महेश्वराः । शिवतुल्यबलोपेताः परं शिवपुरं गता' इत्यन्तम् । लोकाज्जी-
वान्वाऽतीता । अतएव गुणानतीता सर्वमतीता वा सर्वान् शब्दानतीता वा ।
उक्तंच ज्ञानार्णवे 'शब्दातीतं परं ब्रह्म गणनारहितं सदा । आत्मस्वरूपं जानीही'ति ।
शमः प्रपञ्चोपशम एवात्मा स्वरूपं यस्याः । 'प्रपञ्चोपशमं शिवमद्वैतं चतुर्थं मन्यन्त'इति
नृसिंहतापनीये । शं सुखमात्मा यस्या इति वा ॥ २२७ ॥ बन्धूको बन्धुजीवको
वङ्गदेशप्रसिद्धो महावृक्षस्तस्य कुसुमं पुष्पं तस्येव प्रख्या कान्तिर्यस्याः । अत्यारक्ततमा
कान्तिर्यस्या वा । बाला कुमारी । 'त्वं कुमार उत वा कुमारी'ति श्रुतेः । त्रिपुरासिद्धा-
न्तेऽपि 'बालालीलाविशिष्टत्वाद्वालेति कथिता प्रिये' इति । लीला प्रापञ्चिकी क्रीडैव
विनोदो यस्याः । पद्मराजस्य भार्या लीलाख्या योगवासिष्ठे प्रसिद्धा तां विशिष्य
सत्कर्मसु नोदयतीति वा । लीलादेव्या तपसा सरस्वती तोषिता सा तुष्टा तस्यै ज्ञानं
तद्भर्तृजीवनं च प्रादादिति कथायां विस्तरेण वर्णनात् । देवीपुराणे नामनिर्वचनाध्याये
'लक्ष्मीलालनतो लीले'ति निर्वचनदर्शनाल्लिलेत्येतावन्मात्रस्य भिन्ननामत्वं स्वीकृत्य