ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

आभूतसंप्लवं स्थानममृतत्वं हि भाष्यते । त्रैलोक्यस्थितिकालेऽयमपुनर्मार उच्यत'इति ।
नागवीथ्युत्तरं अश्विन्यादित्रयोत्तरम् । भूतारम्भविवर्जनात् प्रवृत्तिमार्गपरित्यागात् ।
तृतीयमार्गेण सह फलैक्यं माप्रसाङ्क्षीदत आह—आभूतसंप्लवमिति । तथा तत्रैव
'ऊर्ध्वोत्तरमृषिभ्यस्तु ध्रुवो यत्र व्यवस्थितः । एतद्विष्णुपदं दिव्यं तृतीयं व्योम्नि भांसुरम् ।
निर्धूतदोषपङ्कानां यतीनां संयतात्मनाम् । स्थानं तत्परमं विप्र पुण्यपापपरिक्षये ।
अपुण्यपुण्योपरमे क्षीणाशेपार्तिहेतवः । यत्र गत्वा न शोचन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् ।
दिवीव चक्षुराततं योगिनां तन्मयात्मनाम् । विवेकज्ञानदृष्टं च तद्विष्णोः परमं पद'
मित्यादि । इत्यपरा व्याख्या ॥ एवंवा ॥ उपासनाक्रमे हि द्वौ मार्गौ दृश्येते वाममार्गो
दक्षिणमार्गश्चेति । तत्र वाममार्गो नाम स्वस्ववर्णाश्रमविहितानि यावन्ति कर्माणि,
श्रौतान्यग्निहोत्रादीनि, स्मार्तान्यष्टकादीनि, तान्त्रिकाणि मन्त्रसिद्ध्यादीनि तेषु सर्वेषु या
या देवताः प्रधानभूता अङ्गभूता वा तत्तत्स्थाने खोपास्यामेव देवतां सर्वत्र भावयेत् ।
तत्तद्देवतावाचकपदोत्तरं विशेष्यत्वेन खदेवतावाचकपदं सर्वमन्त्रेषु निक्षिपेदित्याकारकः ।
ईदृशे मार्गे देवर्षिपितॄणामृणशोधनाभावजन्यं पातकम् । दक्षिणमार्गे तु श्रौतादितत्तत्क-
र्माङ्गदेवतास्थाने खोपास्यदेवतेव भावनीयेति न निर्बन्धः अपितु तत्तद्देवताविषयक-
तन्त्रेषु यानि कर्माणि विहितानि तदङ्गत्वेनैवेति सर्वकर्मणामुपरोधाभावादस्मिन्मार्गे
तादृशं पातकं नास्तीति झडिति मोक्षः । वाममार्गे तु विलम्बितः । ऋणशोधनाभावेन
कंचित्कालं प्रतिबन्धात् । नचैवं सत्यनुष्ठानतोऽपि कठिने मोक्षांशेऽपि विलम्बिते साधने
कथं शिष्टानां वाममार्गे प्रवृत्तिरिति वाच्यम् । ऐहिकानामुच्चावचफलानामिवैव जन्मनि
भोगलिप्सया मोक्षे स्वल्पविलम्बस्य सोढव्यत्वात् । भुक्तिमुक्तिप्रदत्वेन वैषयिकशिष्टानां
प्रवृत्तिसंभवात् । ऐहिकभोगविरक्तशिष्टानां तु मोक्षे विलम्बस्यासोढव्यत्वादक्षिण एव
मार्गे प्रवृत्तिरिति विवेकः । तदिदं सविस्तरं निरूपितं कालिकापुराणे 'सर्वत्र देवीमन्त्रेषु
वैदिकेष्वपि भैरवीम् । त्रिपुरां चिन्तयेन्नित्यं वेदमन्त्रेषु च क्रमात् । देवनामसु सर्वेषु
भैरवीति पदं सदा । कुर्याद्विशेषणं नित्यं नोच्चार्यं निर्विशेषणम् । आपः पुनन्तु पृथिवी-
मुक्त्वा त्रिपुरभैरवीम् । कुर्यादाचमनं विप्रो द्रुपदायां तथा चरेत् । इदंविष्णुर्भैरवस्तु
विचक्रम इतीरितम् । मृदालम्बनकृच्छ्रेषु मन्त्रमेतं नियोजयेत् । गायत्रीं त्रिपुराद्यां तु
भैरवीमुच्चरञ्छिवाम् । मार्तण्डभैरवायेति सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् । उदुत्यं जातवेदसं देवं
वहन्ति केतवः । दृशे विश्वाय सूर्ये तु शेषे भैरवमीरयेत् । तर्पणादौ प्रयुञ्जीत तृप्यतां
ब्रह्म भैरवम् । आवाहने च खपितॄन्भैरवानिति तर्पयेत् । तृप्यतां भैरवीमातः पितृभैरव
तृप्यताम् । आदौ च त्रिपुरां पूर्वं तर्पणेऽपि प्रयोजयेत् । ज्योतिष्टोमाश्वमेधादौ यत्र
यत्र प्रपूजयेत् । तत्र भैरवरूपेण देवीमपि च भैरवीम् । एवं तु वाम्यभावेन यजेत्त्रिपुर-
भैरवीम् । एषा वामेन मार्गेण पूज्या दक्षिणां विना । ऋषीन्देवान्पितॄंश्चैव मनुष्यान्भू-
तसंचयान् । यो यजेत्पञ्चभिर्यज्ञैर्ऋणानां परिशोधनैः । विधिवत्स्नानदानाभ्यां सर्वे
यद्विधिपूजनम् । क्रियते सरहस्यं तु तद्दाक्षिण्यमिहोच्यते । सर्वत्र पितृदेवादौ यस्मा-