ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१५६ ललितासहस्रनाम ।
दुराराध्या दुर्धर्षा पाटलीकुसुमप्रिया ।
महती मेरुनिलया मन्दारकुसुमप्रिया ॥ १९९ ॥
देवेशि जपो भवति मन्त्रिणः । अजपेयं ततः प्रोक्ता भवपाशनिकृन्तनी'ति ।
'पुष्पं विकास आर्तवे । धनदस्य विमाने च कुसुमे नेत्ररुज्यपी'ति हैमकोशः । तत्तु-
ल्याकृतिर्यस्या इत्यर्थः । 'ओजोऽष्टमधातु'रिति वेदभाष्ये । इन्द्रियसामर्थ्यमित्यन्ये ।
'ओजस्तेजसि धातूनामवष्टम्भप्रकाशयोः । ओजो बले च दीप्तौ चे'ति तु विश्वः ।
तान्यस्यां सन्तीत्योजोवती । धरतीति धरा पचायच् । द्युतेः कान्तेर्धरा । 'यज्ञो वै
विष्णु'रिति श्रुतेः तदभिन्ना देवी यज्ञरूपा । यज्ञा एव वा रूपमस्याः । तदुक्तं
हरिवंशपद्मपुराणयोरीश्वरं प्रक्रम्य 'वेदपादो यूपदंष्ट्रः क्रतुहस्तश्चितीमुखः । अग्नि-
जिह्वो धर्मरोमा ब्रह्मशीर्षो महातपाः । अहोरात्रे क्षणो दिव्यो वेदान्तश्रुतिभूषणः ।
सुवतुण्डश्चाज्यनासः सामघोषस्वनो महान् । धर्मसत्यमयः श्रीमान्क्रमविक्रमसत्क्रियः ।
प्रायश्चित्तनखो धीरः पशुजानुर्महाभुजः । औद्गात्रान्त्रो होमलिङ्गः फलबीजमहौषधिः ।
वाय्वन्तरात्मा मन्त्रस्फिग्विकृतः सोमशोणितः । वेदीस्कन्धो हविर्गन्धो हव्यकव्यातिवे-
गवान् । प्राग्वंशकायो द्युतिमान्नानादीक्षाभिरर्चितः । दक्षिणाहृदयो योगी महाम-
न्त्रमयो महान् । उपाकर्मोऽष्टचिबुकः प्रवर्ग्यावर्तभूषणः । नानाच्छन्दोगतिपथो
गुह्योपनिषदासनः । छायापत्नीसहायो वै मेरुशृङ्ग इवोच्छ्रित'इति । यद्वा
'इन्द्रियद्वारसंगृह्यैर्गन्धाद्यैरात्मदेवताम् । स्वभावेन समाराध्य ज्ञातुः सोयं महामख'
इति मुख्यआम्नायरहस्योक्तयज्ञाभिन्ना । प्रियाणि व्रतान्यविशेषात्सर्वदेवताविष-
यकाणि यस्याः । तदुक्तं भविष्योत्तरपुराणे 'देवं देवीं च वोद्दिश्य यत्करोति व्रतं
नरः । तत्सर्वं शिवयोस्तुष्ट्यै जगज्जननशीलयोः । न भेदस्तत्र मन्तव्यः शिवशक्ति-
मयं जगदि'ति । प्रियव्रताख्यराजस्वरूपा वा ॥ १९८ ॥ चपलेन्द्रियाणां दुःखेनाराधितुं
अशक्या । अशक्येत्येव पर्यवसानम् । तदुक्तं 'तरलकरणानामसुलभे'ति । दुःखेन
आधर्षः स्वायत्तीकरणं यस्याः । श्वेतरक्तवर्णं पाटलीनामकं कुसुमं प्रियं यस्याः ।
उक्तंच पाद्मे 'श्रीवृक्षे शंकरो देवः पाटलायां तु पार्वती'ति । परममहत्परिमाणत्वात् ।
'महती महान्कस्मान्मानेनान्याजहतीति शाकपूर्णिर्महनीयो भवतीतिवे'ति तु यास्क-
निरुक्तिः । नारदमुनेर्वीणाविशेषोपि महती तत्स्वरूपा वा । मेरुरेव निलयो यस्याः ।
तन्त्रराऽजेष्टाविंशे पटले 'अथ षोडशनित्यानां लोकात्मत्वं वदामि त' इत्युपक्रम्य ससा-
गरद्वीपां भुवं वर्णयित्वोक्तं 'मध्यस्थमेरौ ललिता सदैववास्ते महाद्युतिः । तस्याभितो
जलान्ध्यन्तः शेषास्ताः स्युश्चतुर्दश । तद्बहिः परमे व्योम्नि लन्ते चित्रा तु
संस्थिते'त्यादिना बहवो विशेषा उक्तास्ते गुरुमुखादेवावगन्तव्याः । यद्वा । चक्रा-
जस्य त्रयः प्रस्ताराः भूमिकैलासमेरुभेदात् । तत्र वशिन्याद्यष्टकेन सह भेदभावना
भूप्रस्तारः । मातृकाक्षरैश्चैत्कैलासप्रस्तारः । षोडशभिर्नित्याभिश्चेन्मेरुप्रस्तारः । मेरूर्नि-