ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१५२ ललितासहस्रनाम ।
लास्यप्रिया लयकरी लज्जा रम्भादिवन्दिता ॥ १९३ ॥
भवदावसुधावृष्टिः पापारण्यदवानला ।
दौर्भाग्यतूलवातूला जराध्वान्तरविप्रभा ॥ १९४ ॥
भूतं जगतोऽधिष्ठानं भेदघटितसंबन्धेनावस्थितैर्यस्यामिति विग्रहात् स्त्रीलिङ्गतोपपत्तिः ॥
अथ परिभाषामण्डले त्रिचत्वारिंशन्नामानि विभजते । गौः शैवे विरते
चतुरङ्गित्तनुर्द्विश्चतुर्बलं नेतुः । द्विर्मे गङ्गामाता रजश्चतुर्भावजलमदा-
द्भावैः ॥ २७ ॥ अत्र नकाराभ्यां दशाक्षरे नामनी ॥ मुक्तिं मोक्षं ददातीति
मुक्तिदा । तथाच श्रीकूर्मपुराणे 'तस्माद्विमुक्तिमन्विच्छेत्पार्वतीं परमेश्वरीम् । आश्रये-
त्सर्वभूतानामात्मभूतां शिवात्मिका'मिति । शिवपुराणेऽपि 'नामानि ये महेशस्य गृण-
न्त्यज्ञानतोपिवा । तेषामपि शिवो मुक्तिं ददाति किमतः पर'मिति । ब्रह्माण्डपुराणेऽपि-
'येऽर्चयन्ति परां शक्तिं विधिनाविधिनापि वा । न ते संसारिणो नूनं मुक्ता एव न
संशय'इति । मुक्तिरेव रूपमस्याः । अविद्यानिवृत्तेर्ध्वंसरूपत्वे पञ्चमप्रकाररूपत्वे वा
परमपुरुषार्थत्वानापत्त्या तदुपलक्षितस्वात्मानन्दस्यैव मोक्षताया वक्तव्यत्वात् । उक्तंच
सौरसंहितायां चतुर्दशेऽध्याये 'अथ मुक्तेः स्वरूपं ते प्रवक्ष्यामि समासतः । यज्ज्ञानेन
परा मुक्तिः सिध्यत्यखिलदेहिना'मित्युपक्रम्य ज्ञानस्य तत्र कारकहेतुतां 'ज्ञानं न
कारकं विद्धोद्बोधकं खलु केवल'मित्यादिना निरस्य 'कार्यद्रव्यतया नैव स्थिता भवि-
तुमर्हती'त्यादिना मुक्तेर्द्रव्यगुणकर्मसामान्याद्यात्मतामपि निरस्य 'अतः साक्षात्परा
मुक्तिः स्वात्मभूतैव केवल'मित्यादिना सिद्धान्तं संसाध्य 'तस्मादात्मस्वरूपैव परा
मुक्तिरविद्यया । तिरोभूता विशुद्धस्य विद्यया व्यज्यतेऽनघे' त्युपसंहारात् । लास्यं
नर्तनं प्रियं यस्याः । लयश्चित्तावस्थाविशेषः । 'दशध्यानसमो लय'इति वचनात् ।
तालैर्नृत्यगीतयोः समकालपरिच्छेदो वा लयः तस्य करी कर्त्री । 'या देवी सर्व-
भूतेषु लज्जारूपेण संस्थिते'ति स्मरणाल्लज्जा । हल्लेखाबीजरूपा वा । रम्भोर्वश्यादि-
भिरप्सरोभिर्वन्दिता ॥ १९३ ॥ भवः संसार एव दावो वनवह्निस्तस्य शामकत्वा-
त्सुधावृष्टिः पीयूषवर्षमिव । भवः संसार एव दावोऽरण्यं । 'दवदावौ वनारण्यवह्नी'
इत्यमरः । तस्य पुङ्खानुपुङ्खतयोज्जीवनात्पीयूषवृष्टिरिवेति वा । भवं परशिवं दत्ते वसु
रत्नं धनं च धत्ते एतादृशी वृष्टिरिति त्रिपदं नाम वा । भोगमोक्षप्रदेति यावत् ।
उक्तंच रुद्रयामले मङ्गलराजस्तवे 'यत्रास्ति भोगो नतु तत्र मोक्षो यत्रास्ति मोक्षो
नतु तत्र भोगः । श्रीसुन्दरीसाधकपुंगवानां भोगश्च मोक्षश्च करस्थ एवे'ति ।
पापान्येवारण्यानि दुःखजनकत्वात् । तेषां दवानल इव नाशकत्वात् । पापारण्यानां
दवानलो यस्या नाम सेति वा । तदुक्तं बृहन्नारदीये 'गङ्गायाः परमं नाम पापार-
ण्यदवानलः । भवव्याधिहरी गङ्गा तस्मात्सेव्या प्रयत्नतः'इति । यद्वा पापारण्यानां
ये दवाः दावामयो नाशनोपायभूता उपास्त्यादयस्तेषां अनान् प्राणान् लाति आदत्ते