ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १४५
सर्वार्थदात्री सावित्री सच्चिदानन्दरूपिणी ॥ १८७ ॥
देशकालापरिच्छिन्ना सर्वगा सर्वमोहिनी ।
प्रापयतीति दीक्षा । 'अथातो दीक्षा कस्य स्विद्धेतोर्दीक्षित इत्याचक्षत'इत्यारभ्य 'तं
वा एतं दीक्षितं सन्तं दीक्षित इत्याचक्षत'इत्यन्तादाथर्वणब्राह्मणात् । 'शिष्येभ्यो मन्त्र-
दानेन पापं क्षपयतीति वा । दीयते कृपया शिष्ये क्षीयते पापसंचयः । तेन दीक्षेति
कथिते'ति परानन्दतन्त्रात् । सा अस्य संजातेति दीक्षितस्तदभिन्ना । दैत्यानां भण्डा-
दीनां शमनी नाशिका । सर्वान् लोकान्स्ववशे कुरुते । वशमिति मान्तमव्ययम् ।
सर्वेषां चतुर्णामर्थानां पुरुषाथानां दात्री । तृन्नन्तयोगे 'न लोके'ति षष्ठ्या एव निषे-
धात्कृद्योगलक्षणषष्ठ्याः 'तृजकाभ्या'मिति समासनिषेधेऽपि शेषषष्ठ्या समासः । उक्तंच
देवीपुराणे 'धर्मादींश्चिन्तितार्थान्सर्वलोकेषु यच्छति । अतो देवी समाख्याता सर्वैः
सर्वार्थसाधनी'ति । सवितुर्जगत्प्रसूतेः परशिवस्येयं सावित्री । 'प्रजानां च प्रसव-
नात्सवितेति निगद्यत'इति विष्णुधर्मोत्तरात् । 'सवितृप्रकाशकरणात्सावित्रीत्यभिधा-
भवेत् । जगतः प्रसवित्रीति हेतुनानेन वापिचे'ति भारद्वाजस्मृतेश्च । 'सावित्री
प्रसवस्थिते'रिति वासिष्ठरामायणाच्च । देवीपुराणे तु 'त्रिदशैरर्चिता देवी वेदयोगेषु
पूजिता । भावशुद्धस्वरूपा च सावित्री तेन सा स्मृते'त्युक्तम् । देवीभागवते तु
‘स्रवणं स्यन्दनार्थे च धातुरेष निपात्यते । स्रवणे तेजसोत्पत्तिः सावित्री तेन कथ्यत'
इत्युक्तम् । इयंच पुष्करतीर्थाधिष्ठात्री देवता । तदुक्तं पद्मपुराणे 'सावित्री पुष्करे
नाम्ना तीर्थानां प्रवरे शुभ'इति ॥ अथ परिभाषायां षट्त्रिंशन्नामानि विभजते ।
देहगुणाङ्गव्लेशाद्विस्तेरूपं दिवाभूरि । वारिगणेभाविगुणास्त्रिपदलता-
भावजववादाः ॥ २६ ॥ सत्वं चित्त्वमानन्दश्च रूपं स्वरूपमत एव विद्यान्तरे-
ऽपसंहार्यमस्या इति सच्चिदानन्दरूपिणी ॥ १८७ ॥ इति भास्कररायेण कृते
सौभाग्यभास्करे । सप्तमेन शतेनाभूदष्टमी भोगदाकला ॥ ७०० ॥ इति
सप्तमशतकं नामाष्टमीकला ॥ ८ ॥ ॥ देशकालाभ्यामपरिच्छिन्ना तत्कृतपरिच्छे-
दाभाववती । उक्तंच योगसूत्रे 'स पूर्वेषामपि गुरुः कालेनानवच्छेदा'दिति । स ईश्वरः
पूर्वेषां ब्रह्मादीनामपि गुरुः पिता । कालेनानवच्छिन्नत्वादित्यर्थः । इह नास्तीति प्रतीति-
विषयोऽत्यन्ताभावो देशतः परिच्छेदः । पूर्वं नासीदग्रे न भविष्यतीति प्रतीतिविषयौ
प्रागभावध्वंसौ कालतः परिच्छेदः । अधुना नास्तीति त्वत्यन्ताभाव एव । देशे
वृत्तौ कालस्य काले वृत्तौ देशस्य चावच्छेदकत्वनियमादिदानीं गोष्ठे गौर्न मन्दुरायामिति
प्रतीतेरिहाधुनेत्यनयोरेकस्याधिकरणत्वेनान्यस्यावच्छेदकत्वेनोल्लेखान्न प्रयोग इति ग्रन्था-
न्तरेषु विस्तरः । ईदृशपरिच्छेदाभावो नाम तत्प्रतियोगित्वाभावः प्रतियोगित्वसं-
बन्धेन तयोरभावो वा । तद्वतीत्यर्थः । तदुक्तं सौरसंहितायां 'पुमानाकाशवंव्यापी
खातिरिक्तं मृषा यतः । देशतः कालतश्चापि ह्यनन्तो वस्तुतः स्मृत' इति । अनन्तश-
१३