ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१४६ ललितासहस्रनाम ।
सरस्वती शास्त्रमयी गुहाम्बा गुह्यरूपिणी ॥ १८८ ॥
न्दस्य परिच्छेदाभाववानित्यर्थः । नन्वत्र वस्तुतः परिच्छेदाभावोऽपि स्मर्यते । अस्तिहि
अयमयं नेति प्रतीतिविषयोऽन्योन्याभावो नाम वस्तुतः परिच्छेदः । तत्प्रतियोगित्वा-
भावः किमिति नोक्त इति चेत् । तस्य वादविप्रतिपत्तिविषयत्वेन बहुभिर्नामभिः
समर्थयिष्यमाणत्वेन पृथङ्निर्देश्यमानत्वादिति गृहाण । तदेवाह सर्वगा । सर्वे वस्तुमात्रं
गच्छत्यभेदेन प्राप्नोतीति सर्वगा । 'अन्तात्यन्ताध्वे'त्यादिना डः । तदुक्तं वराह-
पुराणे 'त्रिमूर्तिषु सृष्टिनामिकां श्वेतपर्वते तपश्चरन्तीं प्रति ब्रह्मणा वरो व्रियतामित्युक्ते
देव्या वचनं 'भगवन्नेकदेशेऽहं नोत्सहे स्थातुमञ्जसा । अतोऽर्थं त्वां वरं याचे
सर्वगत्वमभीप्सती । एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा सृष्ट्यै देव्यै प्रजापतिः । उवाच सर्वरूपे त्वं
सर्वगासि भविष्यसी'ति । अत्र सर्वगत्वविवरणरूपस्य सर्वरूपे इति संबोधनस्य
सर्वाभिन्ने इत्यर्थकत्वात्परिकराङ्कुरालंकारः । सर्वाभिन्नत्वं च सिद्धमेवेत्यसीत्युक्तम् ।
अतएव साध्यत्वद्योतकस्य भविष्यसीत्यस्य सर्वक्षेत्रेषु तव सगुणमूर्तयो भविष्यन्ती-
त्येतत्परत्वम् । अतः सर्वक्षेत्रेषु विद्यमानेत्यप्यर्थः । सर्वान्तर्यामिणीति वा । ईदृशार्थत्र-
यमप्यभिप्रेत्योक्तं देवीपुराणे 'देव्या वा एष सिद्धान्तः परमार्था महामते । एषा
वेदाश्च यज्ञाश्च स्वर्गाश्चैव न संशयः । देव्या व्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् ।
ईज्यते पूज्यते देवी अन्नपानात्मिका च सा । सर्वत्र शांकरी देवी तनुभिर्नामभिश्च
सा । वृक्षेषूर्व्यां तथा वायौ व्योम्न्यप्स्वग्नौ च सर्वगा । एवंविधा ह्यसौ देवी सदा
पूज्या विधानतः । ईदृशीं वेत्ति यस्त्वेनां स तस्यामेव लीयत'इति । ननु नित्यत्वा-
नित्यत्वजडत्वचित्त्वादिविरुद्धधर्मसमावेशात्कथमन्योन्याभावप्रतियोगित्वस्य ब्रह्मण्यभाव
इत्यत आह । सर्वमोहिनी सर्वान्प्राकृतजनान् भेदभाने सत्यत्वं मन्यमानान् मोहयति
अद्वैतविषयकज्ञानविधुरान् कुरुते इति तथा । ब्रह्मणो जगतश्च भेदभानस्य मोहमात्र-
त्वाद्वस्तुतोऽपरिच्छेद्यत्वे न कापि क्षतिरिति भावः । उक्तंच कूर्मपुराणे शिवेन 'इयं
सा परमा शक्तिर्मन्मयी ब्रह्मरूपिणी । माया मम प्रियानन्ता ययेदं मोहितं जगत् ।
अनयैतज्जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । मोहयामि द्विजश्रेष्ठाः सृजामि विसृजामि चे'ति ।
अत्रैव हिमवन्तंप्रति देवीवचनम् 'यानि शास्त्राणि दृश्यन्ते लोकेऽस्मिन्विविधानि तु ।
श्रुतिस्मृतिविरुद्धानि द्वैतवादरतानि च । कापालं भैरवं चैव शाकलं गौतमं मतम् । एवं-
विधानि चान्यानि मोहनार्थानि तानि तु । ये कुशास्त्राभियोगेन मोहयन्तीव मानवान् ।
मया सृष्टानि शास्त्राणि मोहायैषां भवान्तर'इति । सूतसंहितायामपि 'प्रसादहीनाः पा-
पिष्ठा मोहिता मायया जनाः । नैव जानन्ति देवेशं जन्मनाशादिपीडिता'इति । सर्वे
त्रैलोक्यं मोहयतीति वा । त्रैलोक्यमोहनचक्रविद्योभयरूपेति यावत् । ननु घटपटयोर्भ-
दभानस्यापि तुल्यन्यायेन मोहमात्रत्वात्तयोरप्यभेद एवास्त्वत. आह—सरस्वती ।
ज्ञानाभिमानिनी देवता ज्ञानसमुद्ररूपेत्यर्थः । विषयानवच्छिन्नज्ञानरूपेति यावत् । घटा-
दिजडपदार्थनिर्णये मोहस्यायोगेपि 'अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तव' इति वच-