ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)
Lalita Sahasranama with Saubhagya Bhaskara Commentary
भास्करराय मखी (सम्पादक: वासुदेव लक्ष्मण पणशीकर) द्वारा
पृष्ठ 139, कुल 272 में से
संदर्भ में पढ़ेंHere is the exact line-by-line transcription in Sanskrit (Devanagari):
सौभाग्यभास्करव्याख्या । १११
तत्त्वासना तत्त्वमयी पञ्चकोशान्तरस्थिता ।
निःसीममहिमा नित्ययौवना मदशालिनी ॥ १४२ ॥
स्वप्नं पश्यती'ति । 'सता सोम्य तदा संपन्नो भवती'ति श्रुतेश्च । 'तदभावो नाडीषु
तच्छ्रुतेरात्मनिचे'ति तार्तीयीकाधिकरणे तथा निर्णयाच्च ॥ १४१ ॥ शिवाविक्षित्य-
न्तानि षट्त्रिंशत्तत्त्वान्येवासनं योगपीठाख्यमासनं यस्याः । तत्त्वान्यस्यति क्षिपतीति
वा । तत्पदस्य बुद्धिविपरिवृत्तिविषये शक्तिः । भगवत्यपि सर्वेषां बुद्धौ विपरिवर्तत
एवेति भवति तत्पदवाच्या । एवमेव चोक्तं 'यत्तत्पदमनुत्तम'मिति विष्णुसहस्रनामभाष्ये
आचार्यभगवत्पादैः । ततश्च तत्र यदे नमस्तदे नम इति केषांचित्चतुर्थ्यन्तमन्त्रकल्पनं
चिन्यं, यत्तत्पदशक्यतावच्छेदकापरित्यागेनैव ब्रह्मणि प्रवृत्तौ संज्ञालाभावेन सर्व-
नामत्वानपायात् । किंच तवर्गीयाक्षरचतुष्टयान्यतमान्तत्वेऽपि चर्त्वेन यत्तत्पदमिति
संहितोपपत्तेर्दकारान्तत्वमेवेति तयोः प्रातिपदिकयोर्दुष्टपादं । तस्मायसैनमस्तसैनम
इत्येव प्रयोगः । ब्रह्मविशेष्यकत्वाभिप्रायेण नपुंसकलङ्गोपपत्तिः । एवमेव त्वंपदेनापि
भगवती वाच्येति तुभ्यं नम इत्येव प्रयोगः । यदातु तत्त्वमसीत्यत्रेव निर्गुणब्रह्मलक्षके
तत्त्वंपदे तदापि सर्वनामतामपायादुक्तविध एव प्रयोगः । नहि संकुचितवृत्तिकमपि
विश्वपदं विश्वेदेवा इत्यादौ सर्वनामतां जहाति । अयीति कोमलामन्त्रणेऽव्ययं । गौरादेरा-
कृतिगणत्वात्ततो ङीपि रूपमिदं । जनमातृत्वाज्जनैरामन्त्रणीयेत्यर्थः । अयः शुभावहो
विधिस्तद्रूपा वा । असीति पदार्थस्यैक्यस्य वाचकं वाऽयीति पदं । 'अयपय
गता'विति धातुपाटेन गत्यर्थस्य तत्रैव पर्यवसानात् अध्यैनम इति प्रयोगः । चरम-
शतकान्तर्गतेन नाम्ना पौनरुक्त्यपरिजिहीर्षयेयं कल्पना सूत्रकृतामित्युपपत्तिः । एत्रम-
न्यत्राप्यूह्यम् । पञ्चसंख्याकाः कोशाः पञ्चकोशा इति मध्यमपदलोपी समासः । ते च
पश्च पश्चिकापूजने प्रसिद्धा मन्त्रविशेषाः । तद्भेदात्तद्देवता अपि । ताश्च ज्ञानार्णवे
'श्रीविद्या च परंज्योतिः परा निष्कलशाम्भवी । अजपा मातृका चेति पञ्च कोशाः
प्रकीर्तिता'इति । एतासु पञ्चदेवतासु श्रीचक्रराजेऽर्च्यमानासु परंज्योतिराद्याश्चतस्रो
देवता अभितः सृष्ट्यादिचक्रेषु व्यष्टिसमष्टिभेदेन पूज्यन्ते । श्रीविद्या तु मध्ये बिन्द्विति
स्थितिः । तेन पञ्चकोशानामन्तरे मध्ये स्थितेत्यर्थः । यद्वा सन्ति तावदस्मदादिशरीरे-
ष्षन्नमयप्राणमयमनोमयविज्ञानमयानन्दमयाख्या अन्तरन्तः कक्ष्याक्रमेण पञ्चकोशपद-
वाच्याः पदार्थाः । एतेषां पञ्चानां मध्ये आन्तर आनन्दमयः कोशस्तत्राभेदेन
स्थिता । आनन्दमयाधिकरणे वृत्तिकारैः 'अन्योन्तरआत्मानन्दमय'इत्यादिश्रुतिष्वान-
न्दमयस्य ब्रह्मरूपतोक्तेः । आचार्यभगवत्पादैस्त्वानन्दमयस्य शोधनीयेषु गणनाद-
शुद्धत्वे सिद्धे ब्रह्मता नोपपद्यत इत्याशयेन ब्रह्मपुच्छवाक्य एव ब्रह्मनिर्देशो व्यव-
स्थापितः । तत्पक्षे 'यदेयमाकाश आनन्दो न स्या'दिति सामानाधिकरण्येन प्रयोगा-
दानन्दमयकोशस्य पराकाशात्मकब्रह्मशरीरभूतविच्छक्तिरूपत्वम् । श्रीकण्ठभाष्यतट्टी-
कादावयसर्थः स्पष्टः । पुच्छब्रह्मपक्षे तु पञ्चानाम्न्तरे मध्ये स्थितेत्यर्थः । युक्तं चैतत् ।