ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १०५

कारात् । भूतादेस्तामसत्तस्तन्मात्रं तैजसादुभय’मिति । शैवमते तु सात्विकादहमो मनो
राजसादहमो दशेन्द्रियाणीति विशेषः । यदाहुः शैवाः ‘सात्विकराजसतामसभेदेन स
जायते पुनस्त्रेधा । सच तैजसवैकारिकभूतादिकनामभिः समुल्लसति । तैजसतस्तत्र
मनो वैकारिकतो भवन्ति चाक्षाणि । भूतादेस्तन्मात्राण्येषां सर्गोऽयमेतत्सा’दिति ।
एते च षट्सर्गाः प्राकृताः । वृक्षादिरूर्ध्वस्रोतो रूपः पश्चादिस्तिर्यक्स्रोतो रूपो भूतप्रे-
तादिरर्वाक्स्रोत इति त्रयो वैकृताः । प्राकृतवैकृतात्मक एकः कौमारसर्ग इति ।
तदुक्तं विष्णुभागवते ‘आद्यस्तु महतः सर्गो गुणवैषम्यमात्मनः । द्वितीयस्त्वहमो यत्र
द्रव्यज्ञानक्रियोदयः । भूतसर्गस्तृतीयस्तु तन्मात्रो द्रव्यशक्तिमान् । चतुर्थ ऐन्द्रियः
सर्गो यस्तु ज्ञानक्रियात्मकः । वैकारिको देवसर्गः