ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ८९
राजराजार्चिता राज्ञी रम्या राजीवलोचना ।
रञ्जनी रमणी रस्या रणत्किङ्किणिमेखला ॥ १२२ ॥
रमा राकेन्दुवदना रतिरूपा रतिप्रिया ।
रक्षाकरी राक्षसघ्नी रामा रमणलम्पटा ॥ १२३ ॥
द्विर्द्विरिति चतुश्चतुरक्षरे द्वेद्वे नामनी ॥ १५ ॥ हृदि भवा हृद्या मुनिहृन्निवासिनी,
रमणीया वा । हातुमुपादातुं च योग्ये हेयोपादेये ताभ्यां वर्जिता । प्रवृत्तिनिवृत्ति-
बोधकशास्त्राणामविद्यावद्विषयत्वात् ॥ १२१ ॥ राजराजो मनुः कुबेरश्च ताभ्यामर्चितो-
पासिता, कुबेरादिविद्यारूपा वा । अतएव चतुर्दशपञ्चदशप्रकारयोर्मध्यभूमिं वर्णयतोक्तं
दुर्वासमुनिना 'तल्लोकपूर्वभागे धनदं ध्यायामि शेवधिकुलेशम् । अपि माणिभद्रमुख्या-
नम्बाचरणावलम्बिनो यक्षानि'ति । तल्लोकेति तत्पदस्य वायुरर्थः । राजराजेश्वरस्य पट्ट-
महिषीत्वाद्वाज्ञी । रम्या सौन्दर्यवती । राजीवशब्देन पद्मं हरिणो मत्स्यो वा गृह्यते ।
तद्वल्लोचने यस्याः सा राजीवलोचना । 'राजीवाह्वा मृगे मत्स्ये पद्मे राजोपजीविनी'ति
विश्वः । राजोपजीविनो लोचयति पश्यतीति वा । भक्तानरञ्जयतीति रञ्जनी । 'शुद्धस्फ-
टिकसंकाशं परमशिवमरुणादेवीजपाकुसुमवत्सांनिध्यमात्रेण रञ्जयतीति वा । भक्ता-
न्रमयति तैः सह क्रीडतीति रमणी । 'जक्षन् क्रीडन् रममाण'इति श्रुतेः । रसयितु-
मास्वादितुं योग्या रस्या । 'रसो वै स' इति श्रुतेः । रणन्त्यः किङ्किण्यः क्षुद्रघण्टिका
यस्यां तादृशी मेखला रशना यस्याः सा ॥ १२२ ॥ सूतसंहितायां 'लक्ष्मीवागादि-
रूपेण नर्तकीव विभाति ये'त्युक्तरीत्या लक्ष्मीरूपत्वाद्रमा । 'कलाहीने सानुमतिः
पूर्णे राका निशाकरे ।' इत्याग्नेयपुराणस्थकोशवलाद्राकेन्दुवत्पूर्णचन्द्रवद्वदनं यस्याः ।
रतिरेव रूपं यस्याः कामपत्नीत्वात् । रमा ईकारः । राकेन्दुवदना अनुस्वारसहिता
चेद्रतिरूपा कामकला भवतीत्युद्धारः । रतिः कामपत्नी रतं वा प्रियं यस्याः । रक्षा
रक्षणं भस्म वा तत्कर्तृत्वाद्रक्षाकरी स्थितिसंहारकर्त्री । रक्षांस्येव राक्षसांस्तान्हन्तीति
राक्षसघ्नी । रामा स्त्रीमात्रस्वरूपा । रमन्तेऽस्यां योगिन इति वा 'ज्वलतिकसन्तेभ्यो ण'
इति णः । 'स्त्रीलिङ्गमखिलं गौरी'ति लैङ्गात् । तत्रैव स्थलान्तरे 'शंकरः पुरुषाः सर्वे
स्त्रियः सर्वा महेश्वरी । पुंलिङ्गशब्द्वाच्या ये ते च रुद्राः प्रकीर्तिताः । स्त्रीलिङ्गशब्द-
वाच्या याः सर्वा गौर्या विभूतयः । एवं स्त्रीपुरुषाः प्रोक्तास्तयोरेव विभुतय' इति ।
विष्णुपुराणेपि 'देवतैर्यङ्मनुष्यादौ पुंनाम्नि भगवान्हरिः । स्त्रीनाम्नि लक्ष्मीमैत्रेय नान-
योर्विद्यते पर'मिति । ब्रह्मवैवर्तेपि । 'यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते ।
तत्सर्वं त्वत्स्वरूपं स्यादिति शास्त्रेषु निश्चय'इति । अतएव बृहत्पराशरस्मृतौ 'स्त्रिय-
स्तुष्टाः स्त्रियो रुष्टास्तुष्टा रुष्टाश्च देवताः । वर्धयन्ति कुलं तुष्टा नाशयन्त्यपमानिता'इति ।
निखिलस्त्रीरूपत्वादेव स्वस्वरमणेषु पतिषु रमणे संभोगे वा क्रीडायां वा लम्पटा