ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

८८ ललितासहस्रनाम ।
वधूवरभाव एव विवक्षितः । पितृपुत्रीभावरूपसंबन्धस्यापि तत्रोदाहरणदर्शनात् ।
तेनेह भ्रातृभगिनीभावरूपे पुंयोगे ङीप् । नारायणभगिनीत्यर्थः । अतएव 'नारायणी-
सहचराय नमः शिवाये'त्यत्रैवमेव व्याचक्षते । नारायणस्य गौर्या सहाभेदादपि नारा-
यणी । तदुक्तं कूर्मपुराणे गुणिशिवेन 'अहं नारायणो गौरी जगन्माता सनातनी ।
विभज्य संस्थितो देवः स्वात्मानं परमेश्वरः । न मे विदुः परं तत्त्वं देवाद्या न महर्षयः ।
एकोऽहं वेद विश्वात्मा भवानी विष्णुरेव चे'ति। देवीपुराणेतु 'जलायनानले(१) कुर्यात्स-
मुद्रशयनाथवा । नारायणी समाख्याता नरनारीः प्रकुर्वती'ति । इयं च सुपार्श्वक्षेत्रे
प्रसिद्धा । उक्तंच पाद्मे देवीक्षेत्राध्याये 'नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी'ति ।
ह्रींकारादिषु बिन्दोरूर्ध्वर्धचन्द्ररोधिनीनादनादान्तशक्त्व्यापिका समनोन्मन्याख्याः
सूक्ष्मसूक्ष्मतरासूक्ष्मतमरूपा अष्टौ वर्णा वर्तन्ते तेषु तृतीयो वर्णो नाद इत्युच्यते ।
तत्स्वरूपं च महास्वच्छन्दतन्त्रे 'रोधिन्याख्यं यदुक्तं ते नादस्तस्योर्ध्वसंस्थितः । पद्म-
किञ्जल्कसंकाशः सूर्यकोटिसमप्रभः । पुरैः परिवृतोऽसंख्यै'रित्यारभ्य 'तस्योत्सङ्गगता-
मूर्ध्वगामिनीं परमां शिवाम् । ध्याये'दित्यन्तं तादृशे नादे रूपं यस्याः सा । नाद एव
रूपं यस्या इति वा । सन्ति हि परस्परविवेकेन चिदचिद्ग्रन्थिरूपेण भासमानानि जगतः
पञ्च रूपाणि । 'अस्ति भाति प्रियं नाम रूपं चेत्यंशपञ्चकम् । आद्यत्रयं ब्रह्मरूपं
जगद्रूपं ततो द्वय'मित्यभियुक्तैर्विवेचितानि । तत्र जगद्रूपयोर्नामरूपयोर्मिथ्यात्वात्ताभ्यां
विवर्जिता । असत्यसत्योः संबन्धस्यापि मिथ्यात्वेन वास्तविक्स्ताभ्यां संबन्धः
सत्येन स भवतीति भावः । आमनन्ति च छन्दोगाः । 'आकाशो ह वै नाम नाम-
रूपयोर्निर्वहिता ते यदन्तरा तद्ब्रह्मे'ति । चिच्छक्तिरूप आकाश एव नामरूपयोर्निर्वा-
हकस्तदुभयं विना यदधिष्ठानमात्रमवशिष्यते तदेव ब्रह्मेति तदर्थः ॥ इति भास्कर-
रायेण कृते सौभाग्यभास्करे । मरीच्याख्या कला तुर्या जाता नाम्नां
शतत्रयात् ॥ ३०० ॥ इति श्रीपदवाक्येत्यादिभास्कररायोन्नीते ललिता-
सहस्रनामभाष्ये तृतीयशतकं नाम चतुर्थी मरीचिः कला ॥ ४ ॥
ह्रीं लज्जां करोतीति ह्रींकारी । कर्मण्यणन्तान्ङीप् । द्वितीयाया अलुक् । यद्वा ह्रीमिति
खरादेराकृतिगणत्वादव्ययम् । अतएव त्रिशत्यामेकोनशततमस्य नाम्नश्चतुर्थ्यन्तो ह्रीं-
नम इत्येव प्रयोगः । तस्यार्थस्तु स्वतन्त्रतन्त्रे व्याकुलाक्षरश्लोकेनोक्तः । 'त्वंकामाग्रान-
प्रशव्यो नानमप्तन्निमालग्रारोमईयोकार्विशंतानन्तफाडुलनान्निर्वं' इति । 'देवतार्थ-
गो मूक इति यो वेत्ति न क्रमम् । स व्याकुलाक्षरे मूको देवतार्थगोऽपि सन्नि'ति तु
वाचनक्रमः । सृष्टिस्थितिसंहारास्तदर्थत्वेन पर्यवस्यन्ति तान्करोतीति ह्रींकारी । अथवा
वर्णात्कारप्रत्ययोयम् । गौरादेराकृतिगणत्वान्ङीप् । भुवनेश्वरीबीजरूपेत्यर्थः । हीरस्या
अस्तीति ह्रीमती । तथाच श्रूयते 'लज्जामती तुष्टिरिष्टा च पुष्टे'ति ॥ अथ परि-
भाषायामष्टत्रिंशन्नामानि विभजते ॥ राजतरेखितलिङ्गैरहरचैर्द्विर्विभू-
रत्नौ रेतः । हालामदभुविरक्तो गुणदंभो वाजिगीर्ण द्विः ॥ १५ ॥