कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ४२ )
NOTES :—कृताभिषेकां—कृतः अभिषेक ( स्नानं ) यया सा,
तां who had taken a bath. अभिषेकः—( अभि+√सिच्+
घञ् ) स्नानम् Here it refers to the sacred bath taken
thrice a day हुतजातवेदसं-हुतः जातवेदाः (अग्नि.) यया सा, तां
who had offered oblations to the fire. जातवेदस्—अग्निः।
‘कृपीटयोनिज्वलनो जातवेदास्तनूनपात्’ इत्यमरः। This word
is सकारान्त and is declined as—जातवेदाः, जातवेदसौ,
जातवेदसः। जातवेदसं, जातवेदसौ, जातवेदसः। जातवेदसा जात-
वेदोभ्यां, जातवेदोभिः etc, त्वगुत्तरासङ्गवतीं—त्वचा (वल्कलेन)
उत्तरासङ्गवती, तां who possessed an upper garment
of bark, or, त्वगेव उत्तरासङ्गोऽस्यास्तीति तत्पुरुषान्मतुप्
(उत्तरासङ्ग+मतुप्+ङीप्)। उत्तरासङ्ग means ‘the upper
garment.’ अधीतिनीम्—(अधीत+इनिः+ङीप्) अधीतं
(वेदाध्ययनं) अस्या अस्तीति अधीतिनी, तां one who was
occupied with the study of the Vedas अधीतं—(अधि
+√इङ् to read+क्तः) well-read; learned इनि is added
by ‘इष्टादिभ्यश्च’ पा० ५ २ ८८, then ङीप् is added to make
it feminine These four adjectives describe the daily
routine of Parvati's life दिदृक्षवः—(√दृश्+सन्+उ) द्रष्टुं
इच्छवो दिदृक्षवः, or द्रष्टुमिच्छन्ति दिदृक्षन्ति, ते दिदृक्षवः
desirous of seeing (her) This is Nom. Plu. of दिदृक्षु
Desiderative noun from √दृश् ‘to see.’ Similarly are
formed चिकीर्षु, जिज्ञासु, जिगमिषु etc, from √कृ, √ज्ञा
and √गम् respectively. अभ्युपागमन्—(अभि+उप+आ+
√गम्+लङ्) approached. धर्मवृद्धेषु—धर्मेण वृद्धेषु in case
of those who are old in spiritual attainments or