कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Kumarasambhavam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. सीताराम चतुर्वेदी द्वारा
पृष्ठ 267, कुल 268 में से
संदर्भ में पढ़ें( २५० )
विपत्प्रतीकारपरेण अनर्थपरिहारार्थिना इत्यर्थ.
भूतिममुत्सुकेन वा ऐश्वर्यकामेन वा मङ्गन्नं निषेव्यते
गन्धमाल्यादिकं निषेव्यते अर्थात् ये जनाः भूतिमिच्छन्ति
ते मङ्गलवस्तूनि सेवन्ते किंतु जगच्छ्र रणयस्य संसार-
˙स्य यः शरणभूतोऽस्ति तस्य तथा निराशिष निरभि-
लापस्य सतः शिवस्य आशोपहतात्मवृत्तिभिः आशया
तृष्णया उपहता दूषितात्मवृत्तिः अन्त करणवृत्तिः
येषां तेः एभिः मङ्गलैः किम् अर्थात् शिवस्तु कस्यापि
वस्तुनः आशां न करोति स तु स्वयं लोकाय शरणं
दातु समर्थः अतएव तस्य मङ्गलवस्तुभिः किम् ।
(b) पार्वतींप्रतिशिवस्य एतद्वच —
अवस्तुनिर्वंधपरे अवस्तुनि तुच्छवस्तुनि निर्वेधोऽभि
निवेशः पर प्रधानं यस्याः तस्याः संबुद्धि तुच्छवस्तुनि
अभिलापवति आमुक्ताविवाहकौतुकः आमुक्तम् आ
सञ्जितम् विवाहे यत्कौतुकं हस्तसुत्रं तद्यस्य सः ते अय
करः वलयीकृतनाहिना भूषणीकृतसर्पेण शंभोः महादेवस्य
करेण करणभूतेन तत्प्रथमावलम्बनं तदेव प्रथमं तत्प्रथमम्
अपरिचितत्वादति भयंकरमि'तभावः तद्घलम्बन ग्रहणं
चेति कथं नु सहिष्यते । कथमपिनेत्यर्थः ।
II. (a) By her face, which was as fragrant as the
lotus ( itself ) and which shone, with the
quivering leaf of the nether lip, she at night
restored the ( beauty of ) lotuses to the
waters ( of the stream ) the wealth of which
was destroyed by the showers of snow.