कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २०५ )
Notes :—In this and the following five verses
Pārvatī refutes the charges levelled against Shiva
by the ascetic. In this shloka is refuted the criticism
contained in ‘ अमङ्गलाभ्याससक्तं ’ etc. verse No 65
विपत्प्रतीकारपरेण । प्रतीकारः—( प्रति + √ कृ + घञ् ) परिहारः
warding off इ of प्रति is lengthened by ‘ उपसर्गस्य
घञ्यमनुष्ये बहुलम् ’ पा० ६।३।१२२ विपदां प्रतीकारः परः
( इष्टः ) यस्य सः विपत्प्रतीकारपर , तेन who is anxious to
ward off calamities. भूतिसमुत्सुकेन—भूतौ ( ऐश्वर्ये )
समुत्सुक भूतिसमुत्सुकः, तेन भूतिसमुत्सुकेन eager to obtain
prosperity ‘ भूतिर्भस्मनि सम्पदि ’ इत्यमरः । मङ्गलं—
auspicious things निषेव्यते—( नि + √ सेव् + य + ते ) are
resorted to , are attended to स of √ सेव् is changed
to ष् by ‘ परिनिविभ्यः सेवसितमयसिवुमहसुट्स्तुस्वञ् आम् ’
पा० ८।३।६६। जगच्छरण्यस्य—जगत् + शरण्यस्य । शरण्यः—
(शरण + यत् ) शरणे साधुः (समर्थः) शरण्यः who is capable
of providing shelter यत् is added by ‘ तत्र साधुः ’
पा० ४.४.६८ जगतां शरण्यस्य जगच्छरण्यस्य who is the
protector of the worlds निराशिष —निर्गता आशीः
( इच्छा ) यस्मात् स निराशीः, तस्य निराशिषः who has no
desire आशीः means ‘ desire ’ ‘ आशीः उरगदंष्ट्रायां विप्र-
वाक्याभिलाषयोः ’ इति शाश्वतः । Mark the contrast
between विपत्प्रतीकारपर and जगच्छरण्य and भूतिसमुत्सुक
and निराशीः Pārvatī means to say that it is not only
that Shiva is not विपत्प्रतीकारपर and भूतिसमुत्सुक but
he is जगच्छरण्य and निराशीः, and when he is as such
कु० सं०—१५