कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १६६ )
केलिर्वा । 'द्रवकेलिपरीहासाः' इत्यमरः । इति एवं उमां अपृच्छत्
पृष्टवान् ॥ ६२ ॥
PROSE ORDER :—इङ्गितज्ञया तया इति अगूढसद्भावं
निवेदित नैष्ठिकसुन्दरः अव्यञ्जितहर्षलक्षणः (सन्) अयि !
इदं एवं ( अथवा ) परिहासः इति इमां अपृच्छत् ॥ ६२ ॥
NOTES .—इङ्गितज्ञया—( इङ्गित + √ज्ञा + कः + आ ) इङ्गितं
( हृद्गतं भावं ) जानाति इति इङ्गितज्ञा, तया इङ्गितज्ञया who
knew the real but covert purpose or intention
( of Parvati ) इङ्गितं also means ' a notion or
gesture indicating one's intention,' but here it means
'intention,' 'इङ्गितं हृद्गतो भावः' इति सज्जनः । तया—
by that friend of Parvati अगूढसद्भावं—(√गुहू to hide
+क्तः=गूढः) सन् भावः सद्भावः, न गूढः सद्भावः (यथार्था-
भिप्रायः) यस्मिन् कर्मणि यथा स्यात् तथा अगूढसद्भावं (Adv. to
निवेदितः ) not hiding her noble intentions निवेदितः—
विज्ञापितः, उक्तः addressed Passive Past Participle.
नैष्ठिकसुन्दरः । नैष्ठिकः—( निष्ठा + ठञ्—इक ) निष्ठा (मरणं),
तत्पर्यन्तं ब्रह्मचर्येण तिष्ठति इति नैष्ठिकः ( यावज्जीवब्रह्मचारी )
or निष्ठाकालं यावदस्य ब्रह्मचर्यमिति नैष्ठिकः a life-long
religious student who observes the vow of celibacy.
The word निष्ठा means ' end ; extreme point', hence
death. निष्ठानिष्पत्तिनाशान्ताः' इत्यमरः । ठञ् suffix is
added by ' तदस्य ब्रह्मचर्यम्' पा० ५.१ ५७. It is changed
into इक । नैष्ठिकश्चासौ सुन्दरश्च नैष्ठिकसुन्दरः the hand-
some Brahmachárin ( i e Shiva ). अव्यञ्जितहर्षलक्षणः
—न व्यञ्जितं (प्रकटितम्) हर्षस्य लक्षण ( चिह्नम् ) येन सः