कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ११६ )
insult from others , ( for ) who can stretch his arm
for ( snatching away ) the pointed end of a serpent's
gem ? 43.
Purport in Sanskrit — हे शोभनभ्रूयुक्ते पार्वति,
‘सामुद्रिकलक्षणयुक्ता आकृतयोऽनिष्टभाजो न दृष्टाः’ इति न्यायात्
शुभलक्षणोपेतं ते सुन्दरं रूपं दुःखयोग्यं नास्ति । कुमारित्वात्
भर्तृकृतानिष्टस्य तु शङ्केव नास्ति, परं ते पिताऽपि त्वयि नितरां
स्निह्यति अतस्तव जनकस्य गृहेऽपि तेऽपमानः केनापि कर्तुं न
शक्यत । भर्तृपित्राद्यतिरिक्तः कश्चिदन्यस्त्वां तिरस्कुर्यादिति
शङ्कायाप्यलम्, न हि कश्चिदपि सर्पस्य शिरोमणिं ग्रहीतुं उद्यमं
करोति। यथा हि सर्पमणेर्ग्रहणं दुष्करमेवमेव ते धर्षणमपीति
तात्पर्यम् ॥ ४३ ॥
किमित्यपास्याभरणानि यौवने
धृतं त्वया वार्धकशोभि वल्कलम् ।
वद प्रदोषे स्फुटचन्द्रतारका
विभावरी यद्यरुणाय कल्पते ॥ ४४ ॥
किमिति । हे गौरि किमिति केन हेतुना यौवने त्वया आभर-
णानि अपास्य विहाय । वृद्धस्य भावो वार्धकम् । मनोज्ञादित्वात्
वुञ्प्रत्ययः । ‘वार्धकं वृद्धसंघाते वृद्धत्वे वृद्धकर्मणि’ इति विश्वः ।
तत्र शोभत इति वार्धकशोभि वल्कलं धृतम् । प्रदोषे रजनीमुखे
स्फुटाः प्रकटाश्चन्द्रस्तारकाश्च यस्याः सा स्फुटचन्द्रतारका विभावरी
रात्रिः अरुणाय सूर्यसुताय कल्पते यदि अरुणं गन्तुं कल्पते किम् ।
वद ब्रूहि । ‘क्रियार्थोपपदस्य’ इत्यादिना चतुर्थी । दीप्यमान-
शशाङ्कतारके प्रदोषे यद्यरुण उदेति ततो विभूषणापहारेण तव
वल्कलधारणं संघटत इति भावः ॥ ४४ ॥ ‘