सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

Kumarasambhavam of Kalidasa with Hindi Commentary

महाकवि कालिदास / पं. सीताराम चतुर्वेदी द्वारा

DevanagariSanskritpublished268 पृष्ठ

पृष्ठ 130, कुल 268 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 130

( १११ )
Mallinatha says भर्त्रादिकृतान् i e, done by one's hus-
band or others. मनस्विनीनां—( मनस् + विनिः + ङीप् ) प्रशस्तं
मनो विद्यते यासां ताः मनस्विन्यः, तासां, (अभिमानवतीनाम्) high-
minded or virtuous ladies ईदृशी—( इदम् + √दृश् + कञ्

  • ङीप् ) इयमिव दृश्यते इति ईदृशी such; like it. कञ् is
    added by ' त्यदादिषु दृशोऽनालोचने कञ् ' पा० ३ २. ६० ।
    प्रतिपत्तिः—( प्रति + पद् + क्तिन् ) प्रवृत्तिः a course of action ;
    inclination. ' प्रतिपत्तिस्तु गौरवे । प्राप्तौ प्रवृत्तौ प्रागल्भ्ये ' इति
    केशवः । नाम—संभाव्यते an indeclinable used in the
    sense of possibility कृशोदरि—( कृश + उदर + ङीप् ) कृशं
    उदरं ( कटिप्रदेशः ) यस्याः सा कृशोदरी, सम्बोधने कृशोदरि O
    one of slender waist The suffix ङीप् is added option-
    ally by ' नासिकोदरौष्ठजङ्घादन्तकर्णशृङ्गाच्च ' पा० ४ १ ५५ ।
    i e, a Bahuvrīhi compound ending in नासिका etc
    optionally takes ङीप् So the other form is कृशोदरा ।
    Some books give तनोदरि for कृशोदरि, It also means
    the same विचारमार्गप्रहितेन—विचारस्य मार्गे प्रहितं विचार-
    मार्गप्रहितं, तेन directed through channel of thought i e,
    after thinking चेतसा—चित्तेन by the mind. तत्—
    तदनिष्टं i e a wrong done to you त्वयि—with regard
    to you. न दृश्यते—न ज्ञायते is not known 42.
    CHANGE OF VOICE :—दुःसहाद् अनिष्टाद् अपि मनस्वि-
    नीनां ईदृश्या प्रतिपत्त्या भूयते नाम, ( हे ) कृशोदरि, विचारमार्ग-
    प्रहितं चेतः तत् च त्वयि न पश्यति ॥ ४२ ॥
    HINDI TRANSLATION :—न सहने योग्य बुराई से भी
    मानिनी स्त्रियों का ऐसा (कार्य करने को) मन का झुकाव हो