कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)
Kumarasambhavam of Kalidasa with Hindi Commentary
महाकवि कालिदास / पं. सीताराम चतुर्वेदी द्वारा
DevanagariSanskritpublished268 पृष्ठ
पृष्ठ 130, कुल 268 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 130
( १११ )
Mallinatha says भर्त्रादिकृतान् i e, done by one's hus-
band or others. मनस्विनीनां—( मनस् + विनिः + ङीप् ) प्रशस्तं
मनो विद्यते यासां ताः मनस्विन्यः, तासां, (अभिमानवतीनाम्) high-
minded or virtuous ladies ईदृशी—( इदम् + √दृश् + कञ्
- ङीप् ) इयमिव दृश्यते इति ईदृशी such; like it. कञ् is
added by ' त्यदादिषु दृशोऽनालोचने कञ् ' पा० ३ २. ६० ।
प्रतिपत्तिः—( प्रति + पद् + क्तिन् ) प्रवृत्तिः a course of action ;
inclination. ' प्रतिपत्तिस्तु गौरवे । प्राप्तौ प्रवृत्तौ प्रागल्भ्ये ' इति
केशवः । नाम—संभाव्यते an indeclinable used in the
sense of possibility कृशोदरि—( कृश + उदर + ङीप् ) कृशं
उदरं ( कटिप्रदेशः ) यस्याः सा कृशोदरी, सम्बोधने कृशोदरि O
one of slender waist The suffix ङीप् is added option-
ally by ' नासिकोदरौष्ठजङ्घादन्तकर्णशृङ्गाच्च ' पा० ४ १ ५५ ।
i e, a Bahuvrīhi compound ending in नासिका etc
optionally takes ङीप् So the other form is कृशोदरा ।
Some books give तनोदरि for कृशोदरि, It also means
the same विचारमार्गप्रहितेन—विचारस्य मार्गे प्रहितं विचार-
मार्गप्रहितं, तेन directed through channel of thought i e,
after thinking चेतसा—चित्तेन by the mind. तत्—
तदनिष्टं i e a wrong done to you त्वयि—with regard
to you. न दृश्यते—न ज्ञायते is not known 42.
CHANGE OF VOICE :—दुःसहाद् अनिष्टाद् अपि मनस्वि-
नीनां ईदृश्या प्रतिपत्त्या भूयते नाम, ( हे ) कृशोदरि, विचारमार्ग-
प्रहितं चेतः तत् च त्वयि न पश्यति ॥ ४२ ॥
HINDI TRANSLATION :—न सहने योग्य बुराई से भी
मानिनी स्त्रियों का ऐसा (कार्य करने को) मन का झुकाव हो