कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ३१ )
by thee, continuous ? — the leaves which are similar to
the lip, which is red though long bereft of red lac 34
PURPORT IN SANSKRIT .—अथ पार्वत्या स्वयं सिञ्चितानां
वृक्षाणां विषये पृच्छति— ' किं त्वया सिच्यमाना एता लता
निरन्तरं नूतनपल्लवान्युत्पादयन्ति, यानि नूतनपल्लवानि रक्तवर्णा-
त्वात् चिरात्यक्तलाक्षारसोपयोगेनापि स्वभावरक्तेन त्वदीयाधरेण
साम्यं दर्शयन्ति ? शिवः पार्वत्या अधरः स्वभावेनैव रक्त इति
चाटूक्त्या पार्वतीरूपं प्रशंसति ॥ ३४ ॥
अपि प्रसन्नं हरिणेषु ते मनः
करस्थदर्भप्रणयापहारिषु ।
य उत्पलाक्षि प्रचलैर्विलोचनै-
स्त्ववाक्षिसाहश्यमिव प्रयुञ्जते ॥ ३५ ॥
अपीति । करस्थदर्भप्रणयापहारिषु करस्थान्दर्भान्प्रणयेन
स्नेहेनापहरन्तीति ते तथोक्तेषु सापराधेष्विति भावः । ' करस्थ-
दर्भप्रणायापराधिषु ' इति पाठे दर्भाणां प्रणयेन प्रार्थनयापराधिषु ।
हरिणेषु विषये ते मनः प्रसन्नं अपि । न क्षुभितं किम् । साप-
राधेष्वपि न कोपितव्यं तपस्विभिरिति भावः । हे उत्पलाक्षि ये
हरिणाः प्रचलैः चञ्चलैः विलोचनैः नेत्रैः तवाक्षिसाम्यं प्रयुञ्जते
इव अभिनयन्तीव । प्रसन्नत्वान्मृगनेत्राणि त्वन्नयनाभ्यां साम्य-
मुपयान्तीति भावः । ' उत्पलक्षेपचलैः ' इति पाठान्तरे उत्पल-
कम्पचलै । प्राधानयने द्रव्यानयनमिति न्यायेन क्षिप्यमाणोत्पल-
चलैरित्यर्थ ॥ ३५ ॥
PROSE ORDER :—करस्थदर्भप्रणयापहारिषु हरिणेषु ते
मनः अपि प्रसन्नम् ? ( हे ) उत्पलाक्षि । ये प्रचलैः विलोचनैः तव
अक्षिसाम्यं प्रयुञ्जते इव ॥ ३५ ॥