कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

ओँ धनदाय सर्वलोकहिताय देहि मे धनं स्वाहा ।
ओँ नवधुर्य्यसहे देवि सर्वकामविवर्द्धिनि कामरूपिणि
देहि मे धनं स्वाहा ।
लिखित्वा तु स्वयं मन्त्रं धान्यागारेषु निक्षिपेत् ।
समृद्धिं च परां कुर्यात् ततो लक्ष्मीं प्रपूजयेत् ॥२४३॥ 5
इति पराशरमुनिविरचितं कृषिपराशरनाम
पुस्तकं समाप्तम् ॥
1 B हितार्थाय for हिताय. C drops सर्व. D reads—ओँ धर्माय लोक-
हितार्थाय धेहि मे धनमुत्तमम्.
Before Line 1 B reads—अथ धान्याभ्यन्तरे स्थापनपत्रलिखनम्.
2 A धनदे बलदे ( C नावहार्यप्रदे ) for नव···सहे. C लोक for काम. To
the line C adds देवि त्वं. For this line, D reads धनमस्तु तदा सर्वं समम्.
3 D reads प्रणिधेहि (?) मे सर्वं स्वाहा.
4 A द्वयं for स्वयं. B reads—इदं मन्त्रद्वयं लिख्य ( C लेखयित्वात्विमं मन्त्रं )
for लिखित्वा···मन्त्रं. B, C, D धान्यागारे विनिक्षिपेत् for धान्या···क्षिपेत्.
5 C पूजिता प्रतिपूजयेत् for ततो···प्रपूजयेत्. D धान्यराशिं for ततो लक्ष्मीं
Note: After V. 243, B adds—कृषाणलक्षणम् । यः करोति कृषिं
सम्यक् कृषाणस्तु स उच्यते । अन्नं ददानो विधिवन्निष्ठायः सुप्रियातिथिः ॥
C adds—अथ धान्यमूल्यज्ञानम्···( ? ) पुरोवरं मूल्यं पन्नादौ लक्षयेत
सदा।···(?) विद्या···(?) धान्यमधः क्रयम् ॥ पौषे मासि त्वमावस्या
रविभौमशनैश्चरे । तदा महार्घता ज्ञेया अन्यैर्वारैस्तु मृतसमा ॥ दर्शो
वै पौषमासे यदि भवति तदा शक्रनक्षत्रयुक्ता । ईषत् सस्यं च सर्वं प्रभवति
भुवने मूलमे चाल्पमूल्यम् ॥ पूर्वाषाढा यदि स्यात् द्विगुणमतिरर वैश्वदेवे यदा
स्यात् । दुर्भिक्षं सस्यहानिर्जनमरण ( गण ? ) भयं घोरसुप्रं पृथिव्याम् ॥
तथा च । रौद्राहियाम्यनिलवारुणोन्द्राण्याहुर्जघन्त्यानि तथा बृहन्ति । ध्रुव-
द्विदेवातिभानि च मूलं समानि शेषाणि पुनर्मूनोन्द्राः ॥ बृहत सुधान्यं कुरुते
समर्धं जघन्यभिषत्त्याभ्युदितो महार्घम् । समेषु धिष्ण्येषु (?) समं हिमांशु
बंदन्त्यसंदिग्धमिदं महान्तः ॥ संक्रान्तिमृक्षं तिथिवारयुक्तं, द्रव्याक्षरं रामहृतं
समस्तम् । एके समर्धं समता द्वितीये, शून्ये महार्घं मुनयो वदन्ति ॥
The colophon differs in the different Mss: —
B—इति श्रीपराशरविरचितः कृषिसंग्रहः ॥
C—इति पराशरमुनिकृता कृषिपद्धतिः समाप्ता ॥
D—इति श्रीपाराशरेण विरचितः कृषिपराशरः समाप्तः ॥