कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

कृषिपराशरः ५५
कपित्यबिल्ववंशानां तृणराजस्य चैव हि ।
मेधिः कार्यों नरैर्नै'व यदीच्छेद्रात्मनः शुभम् ॥२२०॥
अथ पौषे पुष्ययात्राकथनम्—
अखण्डिते ततो धान्ये पौषे मासि शुभे दिने ।
5 पुष्ययात्रां जनाः कुर्युरन्योन्यं क्षेत्रसन्निधौ ॥२२१॥
परमान्नं च तत्रैव व्यञ्जनैर्मत्स्यमांसकैः ।
निरामिषैस्तथा दिव्यैः सहिङ्गुमरीचान्वितैः ॥२२२॥
1 B तृणराज्ञां तथैव for तृण...हि. C omits the line.
2 A सुखं for शुभं. B, C कार्या for कार्यों. D नरैर्नापि यदोच्छेच्छु-
भमात्मनः.
Note: Instead of verses 217-220 (a), D reads—तेषां पत्' फलं' वापि
वर्द्धयेन्मेधिशेखरे ॥ मेधिका यः (मेधिः कार्यः ?) शुभे लग्ने क्रूराहे श्रवणेन तु ॥
सस्यवृद्धिकरो मार्गे पौषे सस्यक्षयस्तथा । बयित (?) बिल्वपद्मानां तृणराज्ञां तु नैव च ॥
After line 2, D adds सूर्यवंश...(?) तदर्यक्षत्रप्रसूतः पृथ्वौपु...(?)
तरुश्चन्द्रेजे बिल्ववृक्षः ॥ जीवे...(?) कपित्थो (?) सुरगुरुदिवसे शाल्मली-
सप्तपर्णी । सौरेष्वेवंविधा स्युः सकलसुयुता मेधयः सप्त पुण्याः ॥ After
the same line, C adds—मूला ज्येष्ठाऽनुराधा च पुष्यापुनर्वसुमघा ।
अश्विन्युत्तरपूषा च बुधजीवसितेषु च । स्थिरे लग्नेऽमृताख्ये च मेधेः संप्रोपयो
वराः ॥ पौषे च पुष्यश्रवणे क्रूरग्रहदिने जया । रिक्तायां कर्कटयोगे मेधिं न
रोपयेद् बुधः ॥ कपित्थबिल्ववंशानां तृणरां (?) तथैभसाम् । कार्या नैव शरैर्मेधि
य(र्य ?)दि(दी ?)च्छेदात्मनः शुभम् ॥
3 A drops कथनम्.
4 C अयाहते (?) for अखण्डिते. D reads—अखण्डित...(?) धान्ये पौषे
सुष्ठु शुभे दिने.
6 D पक्वा ( C पक्क' ) नवान्न' for परमान्नं च, मांसजैः for मांसकैः.
C व्यञ्जनं for व्यञ्जनैः.
7 B हिङ्गुमारीचसंयुतैः ( D पायसैः क्षीरमिष्टकैः ) for सहिङ्गु...न्वितैः.
C द्रव्यैः for दिव्यैः.