कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

१६ कृषिपराशरः
अथाषाढवृष्टिलक्षणम्—
आषाढ्यां पौर्णमास्यां सुरपतिककुभो वाति वातः सुवृष्टिः
शस्यध्वंसं प्रकुर्याद्दहनदिशिगतो मन्दवृष्टिर्यमेन ।
नैऋत्यां शस्यहानिर्वरुणदिशि जलं वायुना वायुकोपः
कौबेर्यां शस्यपूर्णां प्रथयति नियतं मेदिनीं शम्भुना च ॥५९॥ 5
आषाढस्य सिते पक्षे नवम्यां यदि वर्षति ।
वर्षत्येव तदा देवस्तन्नावृष्टौ कुतो जलम् ॥६०॥
शुक्लाषाढ्यां नवम्याम उदयगिरितटी निर्मलत्वं प्रयाति
स्वीयं कार्यं विधत्ते खरतनुकिरणो मण्डलाकारयोगम् ।
जीमूतैर्वेष्टितोऽसौ यदि भवति रविर्गम्यमानेऽस्तशैले 10
तावत्पर्यन्तमेव प्रगलति जलदो यावदस्तं तुलायाः ॥६१॥
2 A, B ककुभं for ककुभो. A, C सुवृष्टिं for सुवृष्टिः. D दिशि चेद्भातिवायुः
for ककुभो...वृष्टिः।
3 A reads शस्याद्धं संप्रकुर्याद्दहनदिशिगतो मन्दवृष्टिं च यत्ने. B गते for गतो, C वृष्टि for
वृष्टिः. D reads the line thus सस्यान्ध्यं संप्रकुर्याद्बहुलयदिगतो मन्दवृष्टिर्यमे च।
2-3 Attributed to Varāha by Raghunandana in Jyotistattva (Smṛti-
tattva, I. 700) with ॰वृष्टिं, प्रकुर्याद्दहदहनदिशो for प्र...गतो.
4 A शस्यहानिं जनयति वरुणे वायुना वायुकोपो for शस्य...पः. C कोषाः for
कोपः, C बहु for दिशि. D बहुजलो मारुतो वायुकोणे for दिशि...कोपः।
5 C, D मेदिनी for मेदिनीं. B शस्यमीशे for शम्भुना च. D शस्यपूर्णा for
॰पूर्णां, शंकरोति for शम्भुना च.
4-5 Attributed by Raghunandana, in Jyotistattva (Smṛti tattva, I,
p.p. 700-701), to Varāha with निष्फला स्याद् वरुणबहुजलो for शस्य...
जलं and शस्यपूर्णा भवति समुदिता मेदिनी शम्भुनापि for शस्यपूर्णां...च ॥
7 D reads वर्द्धमेव तदा धान्यं तत्रावृष्टेः कुतो भयम् ।
8 • B शुक्राषाढी for शुक्लाषाढ्यां, प्रयाते for प्रयाति ।
9 B कालं for कार्यं, तर for तनु, मुखं for योगम् ।
10 C जीमूते वृष्टितो for जी...तो।
11 B प्रह्रदति for प्रगलति ।
8-11 Omitted by A, D. After line 11, C reads the following verses: —
आषाढशुक्लनवमीप्रभवप्रभाते, सूर्यो यदा प्रकटमण्डलमुभ्युदेति ।
मध्यांदिनेऽपि यदि वा परिवेषमेति, सायं ह्यनाव्रततनु (?) यदि वास्तमेति ॥
तल द्वयं द्वितयमप्यथ बैक (?) मिष्टां, वृष्टिं समादिशति नात्र विकल्पहेतुः ।
. आभावयां स्रवति संवृतवारिधारा, माकार्त्तिकं पृथुपयोधरसान्द्रविन्दुः ॥