कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

१२ कृषिपराशरः
चैत्राद्यभागे चित्त्रायां भवेच्च चित्तला क्षितिः ।
शेषे नीचैर्न वात्यर्थं क्ष्मामध्ये बहुवर्षिणी ॥४६॥
मूलस्यादौ यमस्यान्ते चैत्रे वायुरहर्निशम् ।
आर्द्रादीनि च ऋक्षाणि वृष्टिहेतोर्विशोधयेत् ॥४७॥
अथ वैशाखवृष्टिज्ञानम्— 5
प्रवाहयुतनद्यां तु दण्डं न्यस्य जले निशि ।
वैशाखशुक्लप्रतिपत्थितौ वृष्टिं निरूपयेत् ॥४८॥
ओँ सिद्धिरिति मन्त्रेण मन्त्रयित्वा शतद्वयम् ।
अङ्कयित्वा तु तद्दण्डमङ्गतुल्ये जले क्षिपेत् ॥४९॥
प्रातरुत्थाय सहसा तदङ्कं तु निरूपयेत् । 10
समं चैवाधिकं न्यूनं भविष्यज्जलकाङ्क्षया ॥५०॥
1 B भवेच्चेत् for भवेच्च. C चित्तत्तें for चित्त्रायां, भवेद् बहुजला for भवेच्च
चित्तला. D reads the line as—तथा चैत्रादिभागे चेच्चित्रा बहुजला क्षितिः ।
2 B शेषेऽपि चैव चात्यर्थं for शेषे...वात्यर्थं. C reads the line thus—
शेषे वै जलहीना स्यान्मध्ये च बहुवर्षणा. D पूरिता नदनद्यश्च for
शेषे...वात्यर्थं ।
3-4 Omitted by B and D.
5 B, D वैशाखनिरूपणम् ( A वैशाखलक्षणम् ) ।
6 D च for तु ।
7 C वैशाखे for वैशाख, वृष्टिनिरूपणम् for वृष्टिं निरूपयेत् । D वैशाखशुक्ल-
पक्षादौ तन्न for वैशाख...तिथौ ।
8 C ओमित्यनेन ( D ओँ प्रणवेन तु ) for ओँ...इति ।
9 B तं for तत्. C अर्द्धयित्वा and अर्द्धं for अङ्कयित्वा and अङ्क
respectively. D reads the line thus—अकल्पयित्वा तं दण्डं जले
निवेशयेत्ततः ।
10 Omitted by A. C तदईं च for तदङ्कं तु, D तदाङक विनिरूपयेत् for
तदङ्कं तु निरूपयेत् ।
11 C वापि for चैव. D वैवाधिकं for चैवाधिकं ।