काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

L KĀVYAPRAKĀŚA
निर्वेदस्थायिभावोस्ति शान्तोपि नवमो रसः । 35a
निषेधो वस्तुमिष्टस्य यो विशेषाभिधित्सया ॥ 106b
निहतार्थमनुचितार्थं निरर्थकमवाचकं त्रिधाऽश्लीलम् ॥ 50b
न्यूनाधिककथितपदं पतत्प्रकर्षं समाप्तपुनरात्तम् ॥ 53b
पदानां सः पदस्यापि वृत्तावन्यत्र तत्र वा । 82a
पदैकदेशरचनावर्णेष्वपि रसादयः । 43a
परिवृत्तिर्विनिमयो योर्थानां स्यात् समासमैः ॥ 113b
परोक्तिर्भेदकैः श्लिष्टैः समासोक्तिर्निदर्शना । 97a
पर्यायोक्तं विना वाच्यवाचकत्वेन यद्वचः । 115a
पुनरुक्तवदाभासो विभिन्नाकारशब्दगा । 86a
प्रकृतं यन्निषिध्यान्यत् साध्यते सा त्वपह्नुतिः । 96a
प्रतिकूलवर्णमुपहतलुप्तविसर्गं विसन्धि हतवृत्तम् । 53a
प्रतिकूलविभावादिग्रहो दीप्तिः पुनः पुनः । 61a
प्रतिपक्षमशक्तेन प्रतिकर्तुं तिरस्क्रिया । 129a
प्रत्यक्षा इव यद्भावाः क्रियन्ते भूतभाविनः । 114a
प्रधानत्वेन स ज्ञेयः शब्दशक्त्युद्भवो द्विधा । 39a
प्रयोजनेन सहितं लक्षणीयं न युज्यते ॥ 17b
प्रश्नस्योन्नयनं यत्र क्रियते तत्र वा सति ॥ 121b
प्रस्तावदेशकालादेर्वैशिष्ट्यात् प्रतिभानुषाम् । 22a
प्रस्तुतस्य यदन्यत्वं यद्यर्थोक्तौ च कल्पनम् ॥ 99b
प्रस्तुतस्य यदन्येन गुणसाम्यविवक्षया । 134a
प्रौढोक्तिमात्रसिद्धो वा कवेस्तेनोम्भितस्य वा । 40a
फले शब्दैकगम्येऽत्र व्यञ्जनान्नापरा क्रिया । 15a
बीभत्सरौद्ररसयोस्तस्याधिक्यं क्रमेण च । 70a
बीभत्साद्भुतसंज्ञौ चेत्यष्टौ नाट्ये रसाः स्मृताः ॥ 29b
भग्नप्रक्रममक्रमममतपरार्थं च वाक्यमेव तथा । 55a
भावः प्रोक्तस्तदाभासा अनौचित्यप्रवर्तिताः । 36a
भावस्य शान्तिरुदयः सन्धिः शबलता तथा ॥ 36b
भिन्नदेशतयात्यन्तं कार्यकारणभूतयोः । 124a
भिन्नो रसाद्यलङ्कारादलङ्कार्यतया स्थितः ॥ 26b
भेदाभावात्प्रकृत्यादेर्भेदोपि नवमो भवेत् । 85a
भेदाविमौ च सादृश्यात् सम्बन्धान्तरतस्तथा । 12a
भेदास्तदेकपञ्चाशत्तेषां चान्योन्ययोजने ॥ 43b

APPENDIX C LI
मतिर्व्याधिस्तथोन्मादस्तथा मरणमेव च ॥ 33b
महतोर्यन्महीयांसावाश्रिताश्रययोः क्रमात् । 128a
माधुर्यव्यञ्जकैर्वर्णैरुपनागरिकोच्यते । 80a
माधुर्यौजःप्रसादाख्यास्त्रयस्ते न पुनर्द्दश । 68a
मालादीपकमाद्यं चेद्यथोत्तरगुणावहम् । 104a
मुख्यार्थबाधे तद्योगे रूढितोऽथ प्रयोजनात् । 9a
मुख्यार्थहतिर्दोषो रसश्च मुख्यस्तदाश्रयाद्वाच्यः । 49a
मुख्ये रसेऽपि तेऽङ्गत्वं प्राप्नुवन्ति कदाचन । 37a
मूर्ध्नि वर्गान्त्यगाः स्पर्शा अटवर्गा रणौ लघू । 74a
यत्तु सोऽर्थान्तरन्यासः साधर्म्येणेतरेण वा ॥ 109b
यथानुभवमर्थस्य दृष्टे तत्सदृशे स्मृतिः । 132a
यथासंख्यं क्रमेणैव क्रमिकाणां समन्वयः ॥ 108b
यथोत्तरं चेत् पूर्वस्य पूर्वस्यार्थस्य हेतुता । 120a
यदुक्तमन्यथा वाक्यमन्यथान्येन योज्यते । 78a
यद्यथा साधितं केनाप्यपरेण तदन्यथा ॥ 138b
यमकं पादतद्भागवृत्ति तद्यात्यनेकताम् ॥ 83b
यस्य प्रतीतिमाधातुं लक्षणा समुपास्यते ॥ 14b
या तदीयस्य तत्स्तुत्यै प्रत्यनीकं तदुच्यते ॥ 129b
युगपद्धर्मयोर्यत्र ख्यातिः सा स्यादसङ्गतिः ॥ 124b
ये रसस्याङ्गिनो धर्मा शौर्यादय इवात्मनः । 66a
योग आद्यतृतीयाभ्यामन्त्ययो रेण तुल्ययोः । 75a
योऽर्थस्यान्यार्थधीहेतुर्व्यापारो व्यक्तिरेव सा ॥ 22b
रचनावृत्तिवर्णानामन्यथात्वमपीष्यते ॥ 77b
रतिर्देवादिविषया व्यभिचारी तथाञ्जितः ॥ 35b
रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा । 30a
रत्यादेः स्थायिनो लोके तानि चेन्नाट्यकाव्ययोः ॥ 27b
रसभावतदाभासभावशान्त्यादिरक्रमः । 26a
रसादीनामनन्तत्वाद् भेद एको हि गण्यते । 42a
रसान्तरेणान्तरितो नैरन्तर्येण यो रसः ॥ 64b
लक्ष्यं च मुख्यं नाप्यत्र बाधो योगः फलेन नो । 16a
वक्त्राद्यौचित्यवशाद्दोषोऽपि गुणः क्वचित्क्वचिन्नोभौ ॥ 59b
वक्तृबोद्धव्यकाकूनां वाक्यवाच्यान्यसन्निधेः ॥ 21b

वक्तृवाच्यप्रबन्धानामौचित्येन क्वचित्क्वचित् । 77a
वक्ष्यमाणोक्तविषयः स आक्षेपो द्विधा मतः । 107a
वर्णसाम्यमनुप्रासश् छेकावृत्तिगतो द्विधा । 79a
वर्णाः समासो रचना तेषां व्यञ्जकतांमिताः ॥ 73b
वस्तु तद् गुणतामेति भण्यते स तु तद्गुणः ॥ 137b
वस्तुनोर्जननेन्योन्यमुत्तरश्रुतिमात्रतः । 121a
वस्तु वालंकृतिर्वेति षड्भेदोसौ व्यनक्ति यत् ॥ 40b
वस्त्वलंकारमथवा तेनायं द्वादशात्मकः । 41a
वाक्ये द्व्यूत्थः पदेप्यन्ये प्रबन्धेप्यर्थशक्तिभूः ॥ 42b
वाक्येपि दोषाः सन्त्येते पदस्यांशेपि केचन ॥ 52b
वाच्यभेदेन भिन्ना यद् युगपद् भाषणस्पृशः । 84a
वाच्यादयस्तदर्थाः स्युस्तात्पर्यार्थोपि केषुचित् ॥ 6b
वादेर्लोपे समासे सा कर्माधारक्यचि क्यङि । 89a
विज्ञेयातिशयोक्तिः सा प्रतिवस्तूपमा तु सा ॥ 101b
विध्यनुवादायुक्तव्यक्तपुनःस्वीकृतोश्लीलः ॥ 57b
विना प्रसिद्धमाधारमाधेयस्य व्यवस्थितिः । 135a
विनोक्तिः सा विनान्येन यत्रान्यः सन्न नेतरः । 113a
विभावा अनुभावास्तत् कथ्यन्ते व्यभिचारिणः । 28a
विरोधः सोविरोधेपि विरुद्धत्वेन यद्वचः । 110a
विवक्षितं चान्यपरं वाच्यं यत्रापरस्तु सः । 25a
विषयद्यन्तःकृतेन्यस्मिन् सा स्यात्साध्यवसानिका ॥ 11b
विशिष्टे लक्षणा नैवं विशेषाः स्युस्तु लक्षिते ॥ 18b
विशेषणतया यत्र वस्तु सैकावली द्विधा ॥ 131b
विशेषणैर्यत्साकूतैरुक्तिः परिकरस्तु सः । 118a
विशेषोक्तिरखण्डेषु कारणेषु फलावचः । 108a
वेदखाब्धिवियच्चन्द्राः शरेषुयुगखेन्दवः ॥ 44b
व्यक्तः स तैर्विभावाद्यैः स्थायीभावो रसः स्मृतः ॥ 28b
व्यङ्ग्यमेवं गुणीभूतव्यङ्ग्यस्याष्टौ भिदाः स्मृताः । 46a
व्यङ्ग्येन रहिता रूढौ सहिता तु प्रयोजने । 13a
व्यभिचारिरसस्थायिभावानां शब्दवाच्यता । 60a
व्यवस्थितं च तेनासौ त्रिरूपः परिकीर्तितः ॥ 141b
व्याजस्तुतिर्मुखे निन्दा स्तुतिर्वा रूढिरन्यथा । 112a
व्याजोक्तिश्छद्मनोद्भिन्नवस्तुरूपनिगूहनम् ॥ 118b

व्याप्नोत्यन्यत् प्रसादोऽसौ सर्वत्र विहितस्थितिः । 71a
व्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जड़ता तथा । 32a
शक्तिर्निपुणता लोकशास्त्रकाव्याद्यवेक्षणात् । 3a
शब्दचित्रं वाच्यचित्रमव्यङ्ग्यं त्ववरं स्मृतम् ॥ 5b
शब्दप्रमाणवेद्योऽर्थो व्यनक्त्यर्थान्तरं यतः । 23a
शब्दार्थचित्रं यत्पूर्वं काव्यद्वयमुदाहृतम् । 48a
शब्दार्थाभ्यामथाक्षिप्ते श्लिष्टे तद्वत्त्रिरष्ट तत् । 106a
शब्दार्थोभयभूरेको भेदा अष्टादशास्य तत् ॥ 41b
शब्दार्थोभयशक्त्युत्थस्त्रिधा स कथितो ध्वनिः । 38a
शाब्दस्तु लाटानुप्रासो भेदे तात्पर्यमात्रतः ॥ 81b
शुष्केन्धनाग्निवत् स्वच्छजलवत्सहसैव यः ॥ 70b
शृङ्गारहास्यकरुणरौद्रवीरभयानकाः । 29a
श्लिष्यन्ति शब्दाः श्लेषोसावक्षरादिभिरष्टधा ॥ 84b
श्लेषः स वाक्य एकस्मिन् यत्रानेकार्थता भवेत् ॥ 96b
श्लेषेण काक्वा वा ज्ञेया सा वक्रोक्तिस्तथा द्विधा ॥ 78b
श्रुतिमात्रेण शब्दात्तु येनार्थप्रत्ययो भवेत् । 76a
श्रौता आर्थाश्च ते यस्मिन्नेकदेशविवर्ति तत् । 94a
श्रौत्यार्थी च भवेद्वाक्ये समासे तद्धिते तथा ॥ 87b
संकरेण त्रिरूपेण संसृष्ट्या चैकरूपया । 44a
संकेतितश्चतुर्भेदो जात्यादिर्जातिरेव वा । 8a
संचार्यादेर्विरुद्धस्य बाध्यस्योक्तिर्गुणावहा ॥ 63b
संदिग्धो निर्हेतुः प्रसिद्धिविद्याविरुद्धश्च । 56a
संनिधानादिबोधार्थं स्थितेष्वेतत् समर्थनम् ॥ 58b
संभावनमथोत्प्रेक्षा प्रकृतस्य समेन यत् । 92a
संयोगाद्यैरवाच्यार्थधीकृद्व्यापृतिरञ्जनम् ॥ 19b
सकृद्वृत्तिस्तु धर्मस्य प्रकृताप्रकृतात्मनाम् । 103a
सद्यः परनिर्वृतये कान्तासंमिततयोपदेशयुजे ॥ 2b
सन्दिग्धतुल्यप्राधान्ये काक्वाक्षिप्तमसुन्दरम् ॥ 45b
सन्दिग्धमप्रतीतं ग्राम्यं नेयार्थमथ भवेत् क्लिष्टम् । 51a
समं योग्यतया योगो यदि संभावितः क्वचित् ॥ 125b
समस्तवस्तुविषयं श्रौता आरोपिता यदा ॥ 93b
समाधिः सूकरं कार्यं कारणान्तरयोगतः । 125a
स मुख्योऽर्थस्तत्र मुख्यो व्यापारोऽभिधोच्यते ॥ 8b

LIV KĀVYAPRAKĀŚA
समुच्चयोऽसौ स त्वन्यो युगपद् या गुणक्रियाः ॥ 116b
समेन लक्ष्मणा वस्तु वस्तुना यन्निगूह्यते । 130a
सर्वेषां प्रायशोर्थानां व्यञ्जकत्वमपीष्यते । 7a
ससंदेहस्तु भेदोक्तौ तदनुक्तौ च संशयः ॥ 92b
साकाङ्क्षोपद्युक्तः सहचरभिन्नः प्रकाशितविरुद्धः । 57a
साक्षात्संकेतितं योर्थमभिधत्ते स वाचकः ॥ 7b
साङ्गमेतन् निरङ्गं तु शुद्धं माला तु पूर्ववत् ॥ 94b
साधर्म्यमुपमा भेदे पूर्णा लुप्ता च साग्रिमा । 87a
साधारणः समग्राणां स प्रसादो गुणो मतः ॥ 76b
सामान्यं वा विशेषो वा तदन्येन समर्थ्यते । 109a
सामान्यस्य द्विरेकस्य यत्र वाक्यद्वये स्थितिः । 102a
सारोपान्या तु यत्रोक्तौ विषयी विषयस्तथा । 11a
सालंकारैर्ध्वनेस्तैश्च योगः संसृष्टिसंकरैः । 47a
सा सहोक्तिः सहार्थस्य बलादेकं द्विवाचकम् ॥ 112b
सुप्तं प्रबोधोमर्षश्चाप्यवहित्थमथोग्रता । 33b
सेष्टा संसृष्टिरेतेषां भेदेन यदिह स्थितिः ॥ 139b
सैव क्रियासु बहूवीषु कारकस्येति दीपकम् ॥ 103b
सोनेकस्य सकृत्पूर्व एकस्याप्यसकृत् परः ॥ 79b
स्थाप्यतेपोह्यते वापि यथापूर्वं परं परम् । 131a
स्फुटमेकत्र विषये शब्दार्थालंकृतिद्वयम् । 141a
स्मरणं भ्रान्तिमानन्यसंवित्तत्तुल्यदर्शने ॥ 132b
स्मर्यमाणो विरुद्धोपि साम्येनाथ विवक्षितः । 65a
स्याद्वाचको लाक्षणिकः शब्दोत्र व्यञ्जकस्त्रिधा । 6a
स्वभावोक्तिस्तु डिम्भादेः स्वक्रियारूपवर्णनम् ॥ 111b
स्वमुत्सृज्य गुणं योगादत्युज्ज्वलगुणस्य यत् । 137a
स्वसिद्धये पराक्षेपः परार्थं स्वसमर्पणम् । 10a
स्वस्वहेत्वन्वयस्योक्तिः क्रिययैव च सापheader/रा । 98a
हारादिवदलंकारास्तेनुप्रासोपमादयः ॥ 67b
हेत्वोरुक्तावनुक्तीनां त्रये साम्ये निवेदिते ॥ 105b

ABBREVIATIONS
अराच —Abhinanda’s Rāmacarita, Gaekwad’s Oriental
Series. 1929.
अअभा —Abhinavagupta’s Abhinavabhāratī, Gaekwad’s
Oriental Series. 1926;1934.
अध्वआलो —Abhinavagupta’s Dhvanyālokalocana, Nirnaya-
Sagar Press. 1928.
अकुका —Appayyadīkṣita’s Kuvalayānandakārikā, Nirnaya
Sagar Press. 1927.
अपु —Agnipurāṇa. Published by Mansukhrai More,
Calcutta.
अश —Amaruśataka, ( also Sṛṅgāraśataka ) Nirnaya
Sagar Press. 1954.
आदेश —Ānandavardhana’s Deviśataka, Kāvyamālā
IX. Nirnaya Sagar Press.
आध्वआ —Ānandavardhana’s Dhvanyāloka, Nirnaya Sagar
Press. 1928.
उकाअसासं —Udbhaṭa’s Kāvyālaṅkārasārasaṅgraha. Bombay
Sanskrit and Prakrit Series. No. LXXIX.
1925.
कुवजी —Kuntaka’s Vakroktijīvita, Ed. S. K. De. Pub.
K. L. Mukhopadhyaya. Calcutta.
कारवं —Kālidāsa’s Raguvamśa, Nirnaya Sagar Press.
1948.
काकुसं —Kālidāsa’s Kumārasambhava, Nirnaya Sagar
Press. 1927.
कामेदूउ —Kālidāsa’s Meghadūta, Uttaramegha. Nirnaya
Sagar Press. 1935.

LVI KĀVYAPRAKĀŚA
काअश —Kālidāsa's Abhijñānaśakuntala, Nirnaya Sagar
Press. 1922.
कामाअ —Kālidāsa's Mālavikāgnimitra. Nirnaya Sagar
Press. 1924.
काविउ —Kālidāsa's Vikramorvaśīya. Nirnaya Sagar
Press. 1922.
क्षेऔविच —Kṣemendra's Aucityavicāracarcā, Kāvyamālā
I. Nirnaya Sagar Press.
गोकाप्र —Govindaṭhakkura's Kāvyapradīpa, Nirnaya
Sagar Press. 1912.
जरग —Jagannātha's Rasagaṅgādhara, Nirnaya Sagar
Press. 1930.
जसूमू —Jalhaṇa's Sūktimuktāvali, Gaekwad's Oriental
Series. 1925.
दकाआ —Daṇḍin's Kāvyādarśa, Jībānanda Vidyāsāgara.
1925.
दाकुम —Dāmodaragupta's Kuṭṭanimata, Gujrati
Printing Press. 1924.
धदरु —Dhanañjaya's Daśarūpaka, Gujrati Printing
Press. 1927.
धदरूअ —Dhanika's Daśarūpakāvaloka, Gujrati Printing
Press. 1927.
नापलम —Nāgeśabhaṭṭa's Paramalaghumanjūṣā, Chow-
khamba.
पमभा —Patañjali's Mahābhāṣya, Chowkhamba.
पनसाच —Padmagupta alias Parimala's Navasāhasāṅkaca-
rita, Bombay Sanskrit and Prakrit Series.
पुवाप —Puṇjarāja's commentary on the Vākyapadīya.
बभोज —Ballāla's Bhojaprabandha, Nirnaya Sagar Press.
1932.
बाहच —Bāṇa's Harṣacarita, Nirnaya Sagar Press. 1925.

ABBREVIATIONS LVII
भवेस —Bhaṭṭanārāyaṇa’s Veṇīsaṁhāra, Nirnaya Sagar
Press. 1925.
भउच —Bhavabhūti’s Uttararāmacarita, Nirnaya Sagar
Press. 1925.
भमवीच —Bhavabhūti’s Mahāvīracarita, Nirnaya Sagar
Press. 1926.
भमामा —Bhavabhūti’s Mālatīmādhava, Nirnaya Sagar
Press, 1926.
भनाशा —Bharata’s Nāṭyaśāstra, Kashi Sanskrit Series
No. 60. 1929.
भउकाअसासंवृ—Bhaṭṭendurāja’s commentary on Udbhaṭa’s
Kāvyālaṅkārasārasaṅgraha, Bombay Sans-
krit and Prakrit Series. 1925.
भाकाअ —Bhāmaha’s Kāvyālaṅkāra, Kashi Sanskrit Series.
भाकिअ —Bhāravi’s Kirātārjunīya, Nirnaya Sagar Press.
1942.
भनीश —Bhartṛhari’s Nītiśataka, Subhāṣitatriśatī, Nirn-
aya Sagar Press. 1957.
भश —Bhallaṭaśataka, Kāvyamālā IV, Nirnaya Sagar
Press.
भवैश —Bhartṛhari’s Vairāgyaśataka, Subhāṣitatriśatī,
Nirnaya Sagar Press. 1957.
भशृश —Bhartṛhari’s Śṛṅgāraśataka, Subhāṣitatriśatī,
Nirnaya Sagar Press. 1957.
भोशृप्र —Bhoja’s Śṛṅgāraprakāśa.
भका —Bhaṭṭikāvya. Nirnaya Sagar Press. 1920
भोसकआ —Bhoja’s Sarasvatīkaṇṭhābharaṇa. Nirnaya
Sagar Press. 1934.
मव्यव्यावि —Mammaṭa’s Śabdavyāpāravicāra., Nirnaya
Sagar Press. 1916

LVIII KĀVYAPRAKĀŚA
मसूश —Mayūra's Sūryaśataka, Nirnaya Sagar Press.
1927.
मव्यवि —Mahimabhaṭṭa's Vyaktiviveka, Trivandrum
Sanskrit Series. 1909.
माशिव —Māgha's Śiśupālavadha, Nirnaya Sagar Press.
मुअवॄमा —Mukulabhaṭṭa's Abhidhāvṛttimātṛkā, Nirnaya
Sagar Press. 1916.
महा —Mahābhārata, Gita Press.
रहवि —Ratnākara's Haravijaya, Nirnaya Sagar Press.
1914.
राकामी —Rājaśekhara's Kāvyamīmāṁsā, Gaekwad's
Oriental Series. 1934.
राकम —Rājaśekhara's Karpūramañjarī, Kāvyamālā,
No. IV., Nirnaya Sagar Press. 1927.
राबारा —Rājaśekhara's Bālarāmāyaṇa. Jībānanda Vidyā-
sāgara, Calcutta. 1884.
राविभ —Rājaśekhara's Viddhaśālabhañjikā, Jībānanda
Vidyāsagara, Calcutta. 1883.,
रुकाअ —Rudraṭa's Kāvyālaṅkāra, Nirnaya Sagar Press.
1909.
रुअस —Ruyyaka's Alaṅkārasarvasva. Ed. Gaurīnātha
Pāṭhaka. Banaras. 1926.
वसुआ —Vallabhadeva's Subhāṣitāvali, Bombay Sans-
krit and Prakrit Series.
वेपवे —Veṇīdatta's Padyaveṇī, Calcutta.
वाकाअसूवृ —Vāmana's Kāvyālaṅkārasūtravṛtti, Vani Vilas
Press. 1909.
विमुरा —Viśākhadatta's Mudrārākṣasa. Ed. K. T.
Telang, Nirnaya Sagar Press. 1935.
विप्ररु —Vidyānātha's Pratāparudrīya, Balamanorama
Press. 1950.

ABBREVIATIONS LIX
विसाद —Viśvanātha's Sāhityadarpaṇa, Nirnaya Sagar
Press, 1931.
विपु —Viṣṇupurāṇa, Gita Press, Gorakhpur.
शूमृश —Śūdraka's Mṛcchakaṭika, Nirnaya Sagar Press.
1916.
शाप —Śārṅgadharapaddhati, Bombay Sanskrit and
Prakrit Series. 1888.
शिकअ —Śivasvāmin's Kapphinābhyudaya, Lahore.
1937.
श्रीकाप —Śrivatsalāñchanācārya's Kāvyaparīkṣā, Mithilā
Institute, Darbhanga.
सुरभा —Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra, Nirnaya Sagar
Press. 1952.
हनाआ —Harṣa's Nāgānanda, Jībānanda Vidyāsāgara,
Calcutta.
हरआ —Harṣa's Ratnāvali, Nirnaya Sagar Press. 1925
हमना —Hanumatkavi's Mahānāṭaka. (Also Hanuma-
nnāṭaka). Jībānanda Vidyāsāgara. Calcutta,
1939.
हागास —Hāla's Gāthāsaptaśatī, Nirnaya Sagar Press.
हेकाअ —Kāvyānuśāsana of Hemacandra, Kāvyamālā,
Nirnaya Sagar Press.