काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

३० काव्यमीमांसायाम्
यथा— “प्रणतसुरकिरीटप्रांशुर्लांशुवंश-
च्छुरितनखशिखाग्रोद्भासमानारुणाङ्घ्रे ।
उदिततरणिबृन्दोद्दामधामोर्ध्वनेत्र-
ज्वलननिकरदग्धानङ्गमूर्ते नमस्ते ॥”
५ यथा वा— “भ्रमति भ्रमरकरम्बितनन्दनवनचम्पकस्तबकगौरः ।
वात्याहत इव वियति स्फुटलक्ष्मा रोहिणीरमणः ॥”
गान्धर्वम्— “ह्रस्वैः समासैर्भूयोभिर्विभूषितपदोच्चया ।
तत्त्वार्थग्रथनग्राह्या गन्धर्वाणां सरस्वती ॥”
यथा— “नमः शिवाय सोमाय सगणाय ससूनवे ।
१० सवृषव्यालशूलाय सकपालाय सेन्दवे ॥”
योगिनीगतम्— “समासरूपकप्रायं गम्भीरार्थपदक्रमम् ।
सिद्धान्तसमयस्थायि योगिनीनामिदं वचः ॥”
यथा— “दुःखन्धनैकदहनामृतवर्षमेघ
संसारकूपपतनैककरावलम्ब ।
१५ योगीन्द्रदर्पण जगद्गतकृत्स्नतेजः-
प्रत्यक्षचौरवर वीरपते नमस्ते ॥”
महाप्रभावत्वाद्वौजङ्गममपि दिव्यमित्युपचर्यते ।
“प्रसन्नमधुरोदात्तसमासव्यास१भागवत् ।
अनोजस्विपदप्रायं वचो भवति भोगिनाम् ॥”
२० यथा— “सुसर्जि(ञ्जि)तां श्रोत्रसुखां सुरूपा-
मनेकरत्नोज्ज्वलचित्रिताङ्गीम् ।
विद्याधरेन्द्रः प्रतिगृह्य वीणां
पिनाकिने गायति मङ्गलानि ॥”
“किमर्थं पुनरनुपदेश्ययोर्ब्राह्मपारमेश्वरयोर्वाक्यमार्गयोरुपन्या-
२५ सः ?” इत्याचार्याः। “सोऽपि कवीनामुपदेशपरः” इति यायावरीयः ।
————————————————————————
१ Explained in A as समूह.