काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

SEVENTEENTH ADHYĀYA 247
तुषधान्यकटुकतरुकनकदहनविषसमरशूराणाम् ॥ ४ ॥
गिरिसलिलदुर्गकोशलभरुकच्छसमुद्ररोमकतुखाराः ।
वनवासितहणहलस्त्रीराज्यमहार्णवद्वीपाः ॥ ६ ॥
शोणस्य नर्मदाया भीमरथायाश्च पश्चिमाद्धस्थाः ।
निर्विन्ध्या वेत्रवती सिप्रा गोदावरी वेणा ॥ ९ ॥
मन्दाकिनी पयोष्णी महानदी सिन्धुमालतीपाराः ।
उत्तरपाण्ड्यमहेन्द्राद्रिविन्ध्यमलयोपगाश्चोलाः ॥ १० ॥
द्रविडविदेहान्ध्राश्मकभासापुरकौङ्कणाः समऋषिकाः ।
कुन्तलकेरलदण्डककान्तिपुरमलेच्छसङ्करजाः ॥ ११ ॥
नासिक्यभोगवर्धनविराटविन्ध्याद्रिपार्श्वगा देशाः ।
ये च पिबन्ति सुतोयां तापीं ये चापि गोमतीसलिलम् ॥ १२ ॥
लौहित्यः सिन्धुनदः सरयूर्गम्मीरिका रथाङ्गा च ।
गङ्गाकौशिक्याद्याः सरितो वैदेहकाम्बोजाः ॥ १६ ॥
मथुरायाः पूर्वार्ध हिमवद्रोमन्तचित्रकूटस्थाः ।
सौराष्ट्रसेतुजलमार्गपण्यबिलपर्वताश्रयिणः ॥ १७ ॥
चरपुरुषकुहकजीवकशिशुकविशठसूचकाभिचाररताः ।
दूतनपुंसकहास्यज्ञभ्रमतन्त्रेन्द्रजालज्ञाः ॥ १९ ॥
सिन्धुनदपूर्वभागो मथुरापश्चार्धभरतसौवीराः ।
सुस्रोदीच्यविपाशासरिच्छतद्रूरमठसाल्वाः ॥ २१ ॥
त्रैगर्तपौरवाम्बष्ठपारता वाटधानयौधेयाः ।
सारस्वताजुनायनमत्स्यार्द्धग्रामराष्ट्राणि ॥ २२ ॥
तक्षशिलमार्तिकावतबहुगिरिगान्धारपुष्कलावटकाः ।
प्रस्थलमालवकैकयदाशार्णोशीनराः शिवयः ॥ २६ ॥
ये च पिबन्ति वितस्तामिरावतीं चन्द्रभागसरितं च ।
रथरजताकरकुञ्जरतुरगमहामात्रधनयुक्ताः ॥ २७ ॥
आनर्त्तार्वुदपुष्करसौराष्ट्राभीरशूद्ररैवतकाः ।
नष्टा यस्मिन्देशे सरस्वती पश्चिमो देशः ॥ ३१ ॥
कुरुभूमिजाः प्रभासं विदिशावेदमृतीमहीतटजाः ।
खलमलिननीचतैलिकविहीन सत्त्वोपहतपुंस्वाः ॥ ३२ ॥
गिरिदुर्गपल्लवश्वेतहूणचोलावगणमरुचीनाः ।
प्रत्यन्तधनिमहेच्छव्यग्रमायपराक्रमोपेताः ॥ ३८ ॥
बृहत्संहिता—Chap. XVI.
cf. also the quotations from पराशर in Bhaṭṭotpala's commentary
ad loc.
cf. also महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमान् ऋक्षपर्वतः ।
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः ॥
भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निशामय ।
इन्द्रद्वीपः कसेरुमान् ताम्रपर्णी गभस्तिमान् ॥