काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

246 EXPLANATORY NOTES

वर्बरकिरातखण्डक्रव्यादामीरचञ्चूकाः ॥ १८ ॥
हेमगिरिसिन्धुकालकरैवतकसुराष्ट्रबादरद्रविडाः ।
खात्याथे भत्रितये ज्ञेयश्च महार्णवोऽत्रैव ॥ १९ ॥
अपरस्यां मणिमान् मेघवान्वनौघः क्षुरार्पणोऽस्तगिरिः ।
अपरान्तकशान्तिकहहयप्रशस्ताद्रिवोक्काणाः ॥ २० ॥
पञ्चनदरमठपारततारक्षितिजुङ्गवैश्यकनकশকাः ।
निर्मर्यादा म्लेच्छा ये पश्चिमदिक्स्थितास्ते च ॥ २१ ॥
दिशि पश्चिमोत्तरस्यां माण्डव्यतुखारतालहलमह्राः ।
अश्मककुलूतलहडस्त्रीराज्यनृसिंहवनसंस्थाः ॥ २२ ॥
वेणुमती फल्गुलुका गुरुहा मरुकुच्चचर्मरङ्गाख्याः ।
एकविलोचनशूलिकदीर्घग्रीवास्यकेशाश्च ॥ २३ ॥
उत्तरतः कैलासो हिमवान्वसुमान् गिरिर्धनुष्मांश्च ।
क्रौञ्चो मेरुः कुरवस्तथोत्तराः क्षुद्रमीनाश्च ॥ २४ ॥
कैकयवसातियामुनभोगप्रस्थार्जुननायनाग्नीध्राः ।
आदर्शान्तर्दीपित्रिगर्ततुरगाननाश्वमुखाः ॥ २५ ॥
केशधरचिपिटनासिकदासेरकवाटधानशरधानाः ।
तक्षशिलपुष्कलावतकैलावतकण्ठधानाश्च ॥ २६ ॥
अम्बरमद्रकमालवपौरवकच्छारदण्डपिङ्गलकाः ।
माणहलहूणकोहलशीतकमाण्डव्यभूतपुराः ॥ २७ ॥
गान्धारयशोवतिहेमतालराजन्यखचरगव्याथ ।
यौधेयदासमयाः श्यामाकाः क्षेमधूर्तार्थ ॥ २८ ॥
ऐशान्यां मेरुकनष्टराज्यपशुपालकीरकाश्मीराः ।
अभिसारदरदतङ्गणकुलूतसैरन्ध्रवनराष्ट्राः ॥ २९ ॥
ब्रह्मपुरदार्बडामरवनराज्यकिरातचीनकौणिन्दाः ।
भल्लापलोलजासुरकुनटखसघोषकुचिकाह्याः ॥ ३० ॥
एकचरणानुविद्धाः सुवर्णभूवैसुधनं दिविष्टाश्च ।
पौरवचीरनिवसनत्रिनेत्रमुञ्जाद्रिगन्धर्वाः ॥ ३१ ॥
वगैराग्नेयाद्यैः क्रूरग्रहपीडितैः क्रमेण नृपाः ।
पाञ्चालो मागधिकः कालिङ्गश्च क्षयं यान्ति ॥ ३२ ॥
आवन्तोऽथान्तों मृत्युं चायाति सिन्धुसौवीरः ।
राजा च हारहौरो मद्रेशोऽन्यश्च कौणिन्दः ॥ ३३ ॥
बृहत्संहिता Chapt. XIV.
प्राङ्नर्मदार्धशोणोद्वङ्गसुह्मः कलिङ्गबाह्लीकाः ।
शकयवनमगधशबरप्राग्ज्योतिषचीनकाम्बोजाः ॥ १ ॥
मेकलकिरातविटका बहिरन्तःशैलजाः पुलिन्दाश्च ।
द्रविडानां प्रागर्द्धं दक्षिणकूलं च यमुनायाः ॥ २ ॥
चम्पोदुम्बरकौशाम्बिचेदिविन्ध्याटवीकलिङ्गाश्च ।
पुण्ड्रा गोलाङ्गूलश्रीपर्वतवर्धमानाश्च ॥ ३ ॥
इक्षुमतीत्यथ तस्करपारतकान्तारगोपबीजानाम् ।