काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

७० काव्यमीमांसायाम्
अग्राहि मण्डनविधिर्विपरीतभूषा-
विन्यासहासितसखीजनमङ्गनाभिः ॥”
अत्रार्थे—“चकार काचित्सितचन्दनाङ्के
काञ्चीकलापं स्तनभारपृष्ठे ।
प्रियं प्रति प्रेषितचित्तवृत्ति-
र्नितम्बबिम्बे च बबन्ध हारम् ॥”
उपसर्जनस्यार्थस्य प्रधानतायामुत्तंसः (५) ।
यथा—“दीपयन्नथ नभः किरणौघैः
कुङ्कुमारुणपयोधरगौरः ।
हेमकुम्भ इव पूर्वपयोधे-
रुन्ममज्ज शनकैस्तुहिनांशुः ॥”
अत्रार्थे—“ततस्तमःश्यामलपट्टकञ्चुकं
विपाटयत्किञ्चिद्दृश्यतान्तरा ।
निशातरुण्याः स्थितशेषकुङ्कुम-
स्तनाभिरामं स(श)कलं कलावतः ॥”
तदेव वस्तूक्तिवशादन्यथा क्रियत इति १नवनेपथ्यम् (६) ।
यथा—“आननेन्दुशशलक्ष्म कपोले
सादरं विरचितं तिलकं यत् ।
तत्प्रिये विरचितावधिभङ्गे
धौतमीक्षणजलैस्तरलाक्ष्याः ॥”
अत्रार्थे—“शोकाश्रुभिर्वासखण्डितानां
सिक्ताः कपोलेषु विलासिनीनाम् ।
कान्तेषु कालात्ययमाचरत्सु
स्वल्पायुषः पत्रलता बभूवुः ॥”
परिकरसाम्ये सत्यपि परिकार्यस्यान्यथात्वादेकपरिकार्यः (७) ।
“अव्याद्गजेन्द्रवदनः स इमां त्रिलोकीं
यस्योद्धृतेन गगने महता करेण ।
१ A नटनेपथ्यम्.