काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

६८ काव्यमीमांसायाम्
एतां प्रेमभरालसां च सहसा शुष्यन्मुखीमाकुलः
श्लिष्यन् रक्षति पक्षसम्पुटकृतच्छायः शकुन्तः प्रियाम्॥"
उभयवाक्यार्थोपादानं सम्पुटः (८)
यथा—"विन्ध्यस्याद्रेः परिसरनदी नर्मदा सुभ्रु सैषा
यादोभर्तुः प्रथमगृहिणीं यां विदुः पश्चिमस्य ।
यस्यामन्तःस्फुरितशफरत्रासहासाकुलाक्षी
खैरं खैरं कथमपि मया तीरमुत्तारिताऽसि ॥"
यथा—"नाभीगुहाबिलविशचलवीचिजात-
मञ्जुध्वनिश्रुतिकणत्कलकुकुभानि ।
रेवाजलाम्बविरलं ग्रँहिलीक्रियन्ते
लाटाङ्गनाभिरपराह्ननिमज्जनेषु ॥"
अत्रार्थे—"यद्गार्ग्याभिर्जगाहे गुरुशकुलकुलास्फालनत्रासहास-
व्यस्तोरुस्तम्भिकाभिर्दिशि दिशि सरितां दिग्विजयप्रक्रमेषु ।
अम्भो गम्भीरनाभीकुहरकवलनोन्मुक्तिपर्यायलोल-
त्कल्लोलाबद्धमुग्धध्वनिचकितरणत्कुकुभं कामिनीभिः ॥"
सोऽयं कवेरकवित्वदाघी सर्वथा प्रतिबिम्बकल्पः परिहरणीयः ।
यतः—पृथक्त्वेन न गृह्णन्ति वस्तु काव्यान्तरस्थितम् ।
पृथक्त्वेन न गृह्णन्ति स्ववपुः प्रतिबिम्बितम् ॥
इति राजशेखरकृतौ काव्यमीमांसायां कविरहस्ये प्रथमेऽधिकरणे शब्दार्थहरणेपु
कविप्रभेदाः प्रतिबिम्बकल्पविकल्पस्य समीक्षा द्वादशोऽध्यायः ॥
१ B शफरी. २ B कणज्जल. ३ B गृहिणी० ४ B कवेरवकवित्व.