काव्यालङ्कार (आचार्य भामह - भारतीय काव्यशास्त्र एवं अलङ्कार-सिद्धान्त मूल महाग्रन्थ सटीक)

18 BHĀMAHĀLAṄKĀRA
March for conquest; expedition. आजि: A battle. नाय-
काभ्युदय: The hero’s success. All these should be em-
bodied in a Kāvya. Further it should possess five
sandhis or stages in the development of the plot.
Five sandhis are enumerated in Daśarūpaka thus—
मुखप्रतिमुखे गर्भः सावमर्शोपसंहृतिः. The five sandhis are मुख,
प्रतिमुख, गर्भ, विमर्श and निर्वहण, the last two being refer-
red to in the above passage of Daśarūpaka as अवमर्श
and उपसंहृति. मुख is sowing the seed of the plot. प्रतिमुख
is the sprouting thereof. गर्भ is its gradual maturing
through steps visible and invisible. विमर्श An investi-
gation into its growth with a view to fruition. निर्वहण
is winding up of all the threads of the plot ending
in fruition or the conclusion. The following are
the descriptions of five sandhis given in Pratāpa-
rudrīya:—
मुखं बीजसमुत्पत्तिर्नानार्थरससंभवा ।
लक्ष्यालक्ष्यस्य बीजस्य व्यक्तिः प्रतिमुखं मतम् ॥
गर्भस्तु दृष्टनष्टस्य बीजस्यान्वेषणं मुहुः ।
गर्भसन्धौ प्रसिद्धस्य बीजार्थस्यावमर्शनम् ।
हेतुना येन केनापि विमर्शः सन्धिरिष्यते ॥
बीजवन्तो मुखाद्यर्था विप्रकीर्णा यथायथम् ।
ऐकार्थ्यमुपनीयन्ते यत्र निर्वहणं हि तत् ॥
नातिव्याख्येयं. A Kāvya should be intelligible with-
out the need of much comment. ऋद्धिमत् It should
abound in happy features.
21. चतुर्वर्ग is the group of four पुरुषार्थs. Amara:—
त्रिवर्गो धर्मकामार्थैश्चतुर्वर्गः समोक्षकैः. Though a Kāvya deals