कौषीतकि ब्राह्मण (शाङ्खायन ब्राह्मण - उदय प्रणीत व्याख्या सहित सटीक)

कौषीतकिब्राह्मणे — अध्यायः १७ (पृष्ठम् ८२)

XVII, 6, ५-7, १९ कौषीतकिब्राह्मणे 82
हरति ।५। व्यानमेव तत् प्राणेः² संदधाति³ ।६। अथ यदुद्गातोद्गायति⁵ ।७। प्राणमेव तद्
व्याने दधाति⁴ ।८। ⁶-ता वा एताः⁶- सर्वा देवताः प्राण एव प्रतिष्ठिताः ।९। अथ यद्धोता
साम्ना शस्त्रमुपसंतनोति ।१०। वाग् वै होता ।११। वाचमेव तत् प्राणेः संदधाति⁷ ।१२।
अथ यद्धोत्राशंसिनः सामसंततिं कुर्वन्ति ।१३। अङ्गान्येव तत् प्राणेः संदधति⁷ ।१४।
अथ यद् यजमानः स्तोत्रमुपगाति ।१५। प्राणा वा उद्गातारः ।१६। प्राणानेव तदात्मन्
धत्ते ।१७। तस्मान्नैनं बहिर्वेद्यभ्यस्तमियात् ।१८। नाभ्युदियान्नाभ्याश्रावयेत्⁸ ।१९। ⁹-न
स्तोत्रमुपाकुर्वीत⁹- ।२०। नाधिष्ण्ये प्रपतेत् ।२१। नेत् प्राणेभ्य आत्मानमपादधानीति¹⁰
।२२। अथ यत् प्रथमेषु पर्यायेषु प्रथमेषु पदेषु निनर्तयन्ति¹¹ ।२३। प्रथमरात्रादेव तदसुरान्
निर्घ्नन्ति ।२४। अथ यन्मध्यमेषु पर्यायेषु मध्यमेषु पदेषु निनर्तयन्ति¹² ।२५। मध्यम-
रात्रादेव तदसुरान् निर्घ्नन्ति ।२६। अथ यदुत्तमेषु पर्यायेषूत्तमेषु पदेषु निनर्तयन्ति ।२७।
उत्तमरात्रादेव तदसुरान् निर्घ्नन्ति ।२८। तद् यथाभ्यागारमभिनिनर्तं पुनः पुनः पाप्मानं
निर्हण्यात् ।२९। एवमेवैतत्¹³ स्तोत्रियानुरूपैरहोरात्राभ्यामसुरान्¹⁴ निर्घ्नन्ति¹⁵ ।३०।
¹⁶-यथास्तुतम्ब्रनुशस्तं भवतीति¹⁶- ।३१ ।।६।।
¹ L. P. add अथो अपानमेव तन्मनसा संतनोति ² L. P. प्राणे ³ L. P. दधाति
⁴-⁴ L. P. read passages ७ and ८ first and ५ and ६ after that ⁵ L. ᵒतोद्गाति
⁶-⁶ L. P. एवमैवैताः ⁷ BM¹. संदचाति ⁸ L. P. ᵒदियान्नाभ्युपाकुर्यान्नाभ्याᵒ ⁹-⁹ L. P.
नाभिषष्टकुर्यात् ¹⁰ L. P. Here ends Khaṇḍa 7 ¹¹ IO. निवर्तᵒ ¹² IO. निर्वर्तयन्ति
L. reports wrongly that IO. reads निनर्तयन्ति; according to L. all other MSS. read
निवर्तयन्ति ¹³ L. P. EM. ER. ᵒमेवैतैः ¹⁴ L. P. ᵒम्याम्येव तदसुᵒ ¹⁵ L. P. Here
ends Khaṇḍa 8 ¹⁶-¹⁶ L. P. omit
गायत्र्याण्युक्थमुखानि शंसन्ति ।१। तेजो ब्रह्मवर्चसं¹ गायत्री ।२। तेज एव तद् ब्रह्म-
वर्चसं यजमाने दधति² ।३। गायत्रीः शस्त्वा जगतीः शंसन्ति ।४। व्याहृत्यन्ते गायत्रीश्च
जगतीश्चान्तरेण ।५। छन्दांस्येवैतन्नानावीर्याणि कुर्वन्ति ।६। जगतीः शस्त्वा त्रिष्टुभिः
परिदधति ।७। बलं वै वीर्यं त्रिष्टुप् ।८। पशवो जगती ।९। बल एव तद् वीर्येऽन्ततः
³-पशुषु च³- प्रतिष्ठिष्ठन्ति ।१०। अन्धस्वत्यो महत्यः पीतवत्यस्त्रिष्टुभो याज्याः समृद्धारिस्त्रि-
लक्षणाः⁴ ।११। एतद् वै रात्रे रूपम् ।१२। जागूयू रात्रिम्⁵ ।१३। ज्योतिर्वै जाग-
रितम् ।१४। तमः पाप्मा रात्रिः ।१५। तेन ज्योतिषा तमः पाप्मानं तरन्ति ।१६।
यावदु ह वै न वा स्तूयते न वा शस्यते ।१७। तावदीश्वरा यदि नासुररक्षसान्यन्व-
वपातोः⁶ ।१८। तस्मादाहवनीयं समीद्धुमाग्नीध्रीयं⁷ गार्हपत्यं धिष्ण्यान्त्समुज्ज्वलयतेति⁸

---

अतिरात्रम् — अध्यायः १७ (पृष्ठम् ८३)

83 अतिरात्रम् XVII, 7, २०-२४
भाषेरेन् ।१९। ज्वलयेयुः प्रकाशमिवैव स्यात् ।२०। आलेभन्तः⁹ शयीरन् ।२१। तान्
ह ¹⁰-तच्चेष्टन्ति न्वा-¹⁰ इति ।२२। पाप्मा नापधृष्णोति ।२३। ते पाप्मानमपघ्नते ते
पाप्मानमपघ्नते¹¹ ।२४ ।।७।।
¹ IO. adds वै ² IO. P. दधाति ³-³ EM. omits ⁴ L. P. ᵒस्त्रिलक्षणा
⁵ L. P. रात्रीं ⁶ L. P. ᵒरक्षांस्यन्वᵒ ⁷ L. P. समिद्धमाग्नीध्रीयं ⁸ L. ᵒज्ज्वलयतेऽति
⁹ L. P. आरेफन्तः; L. (var.) as here ¹⁰-¹⁰ L. तच्चेष्टं तन्वा; (var.) तच्चेष्टिं तिन्वा,
वितचेष्टन्तिन्वा, तच्चेष्टं तिन्वा; P. तं चेष्टिं तन्वा ¹¹ L. P. Here ends Khaṇḍa 9
इति द्वितीयदशके सप्तमोऽध्यायः