कथासरित्सागर : प्रथम खण्ड (लम्बक १ से ५)

११७ कथासरित्सागर

पूर्वजैरपि हि प्राचीप्रक्रमणं जित्वा दिशः।
गङ्गोपकण्ठे वासश्च विहितो हस्तिनापुरे ॥६३॥
शतानीकस्तु कौशाम्बीं रम्यभावन शिश्रिये।
साम्राज्ये पौरुषाधीने पश्यन्देशमकारणम् ॥६४॥
इत्युक्त्वा विरते तत्र तस्मिन्यौगन्धरायणे।
राजा पुरुषकारैकबहुमानादभाषत ॥६५॥
सत्यं न देशनियमः साम्राज्यस्येह कारणम्।
संपत्सु हि सुसत्त्वानामर्थहेतुः स्वपौरुषम् ॥६६॥
एकोऽप्याश्रयहीनोऽपि लक्ष्मीं प्राप्नोति सत्त्ववान्।
श्रुता किं नात्र युष्माभिः पुरा सत्त्ववतः कथा ॥६७॥
एवमुक्त्वा स नरेशः सचिबानभ्यधित पृच्छतः।
विचित्रां सन्निधौ देव्योरिमामकथयत्कथाम् ॥६८॥
अथ आदित्यसेनस्य तेजस्वत्याश्च कथा
अस्ति भूतलविख्याता येयमुज्जयिनी पुरी।
तस्यामादित्यसेनाख्यः पूर्वमासीन्महीपतिः ॥६९॥
आदित्यस्येव यस्याह्वं न ध्वास्तांस किञ्च क्वचित्।
प्रतापमिलयस्यैकश्चक्रवर्तितया रयः ॥७०॥
भासत्युच्छ्रिते व्योम्नि यच्छत्रे तुहिनत्विषि।
न्यवर्तन्तातपत्राणि राज्ञामपगतोष्मणाम् ॥७१॥
समस्तभूतकाभोगसम्भवानां बभूव सः।
भाजनं सर्वरत्नानामम्बुराशिरिवाम्भसाम् ॥७२॥
स कदाचन कस्यापि हेतोर्यात्रागतो नृपः।
ससैन्यो जाह्नवीकूलमासाद्यावस्थितोऽभवत् ॥७३॥
तत्र स गुणवर्माख्यः क्षोभ्याख्यस्तत्प्रदेशजः।
अभ्यगाद्रूपमादाय कन्यारत्नमुपायनम् ॥७४॥
रत्नं त्रिभुवनेऽप्येषा कन्योत्पन्ना गृहे मम।
नान्यत्र दातुं शक्या च देवो हि प्रमुरीदृशः ॥७५॥
इत्याख्या प्रतीहारमुखेनाद्य प्रविश्य सः।
गुणवर्मा निजां तस्मै राज्ञे कन्यामवर्धयत् ॥७६॥
स तां तेजस्वतीं नाम दीप्तिद्योतित-दिङ्मुखाम्।
अनङ्गमङ्गलावास-रत्न-दीपशिखामिव ॥७७॥
पश्यन्स्नेहमयो राजा क्लिष्टस्तत्कान्तितेजसा।
कामाग्निनेव सन्तप्तः स्विन्नो विगलति स्म सः ॥७८॥