काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ८ । १ ॥ ९४७
सत्यं प्रश्ने ॥ ३२ ॥
सत्यमित्यनेन युक्तं तिङन्तं नानुदात्तं भवति प्रश्ने। सत्यं भोक्ष्यसे।
सत्यमध्येष्यसे। प्रश्नइति किम्। सत्यं वक्ष्यामि नानृतम्॥
अङ्गाप्रतिलोम्ये ॥ ३३ ॥
अङ्ग इत्यनेन युक्तं तिङन्तमप्रतिलोम्ये गम्यमाने नानुदात्तं भवति।
अङ्ग कुरु। अङ्ग पच। अङ्ग पठ। अप्रतिलोम्य इति किम्। अङ्ग कूज वृषल
इदानीं ज्ञास्यसि जाल्म। कूजनमनभिमतमसौ कुर्वन्नप्रतिलोमो भवति॥
हि च ॥ ३४ ॥
हि इत्यनेन युक्तं तिङन्तमप्रतिलोम्ये नानुदात्तं भवति। स हि कुरु। स हि
पच। स हि पठ। अप्रतिलोम्यइत्येव। स हि कूज वृषल इदानीं ज्ञास्यति जाल्म॥
छन्दस्यनेकमपि साकाङ्क्षम् ॥ ३५ ॥
हि चेति वर्तते। छन्दसि विषये हियुक्तं तिङन्तं साकाङ्क्षमनेकमपि
नानुदात्तं भवति एकमपि। कदाचिदेकं कदाचिदनेकमित्यर्थः। तत्रानेकं
तावत्। अनृतं हि मत्तो वदति। पाप्मा एनं विपुनाति। तिङन्तद्वयमप्येतन्न
निहन्यते। एकं खल्वपि। अग्निर्हि अग्ने उदजयत्। तिङन्तद्वयमपि द्विशब्द-
युक्तमेतत्। तत्रैकमूदजयदित्यादिरुदात्तम्। अजा ह्यग्नेरजनिष्ट गर्भम्। सा
वा अपश्यज्जनितारमये। अजनिष्टेत्याद्युदात्तमपश्यदित्यनुदात्तम्॥
यावद्यथाभ्याम् ॥ ३६ ॥
यावद्याथा इत्येताभ्यां युक्तं तिङन्तं नानुदात्तं भवति। यावद्भुङ्क्ते। यथा
भुङ्क्ते। यावदधीते। यथाधीते। देवदत्तः पचति यावत्। देवदत्तः पचति
यथा। परेणापि योगे भवति प्रतिषेधः॥
पूजायां नानन्तरम् ॥ ३७ ॥
यावद्याथा इत्येताभ्यां युक्तमनन्तरं तिङन्तं पूजायां विषये नानुदात्तं न
भवति। किं तर्हि अनुदात्तमेव। यावत्पचति शोभनम्। यथा पचति शोभ-
नम्। यावत् करोति चारु। पूजायामिति किम्। यावद्भुङ्क्ते। यथा भुङ्क्ते।
अनन्तरमिति किम्। यावद्देवदत्तः पचति शोभनम्। यथा देवदत्तः करोति
चारु। पूर्वेणात्र निघातः प्रतिषिध्यते॥
उपसर्गव्यपेतं च ॥ ३८ ॥
यावद्यथाभ्यां युक्तं उपसर्गव्यपेतं च पूजायां विषये नानुदात्तं न भवति
किं तर्हि अनुदात्तमेव भवति। पूर्वमनन्तरमित्युक्तमुपसर्गव्यवधानार्थोयमारम्भः।