काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

सीदन्ति निपात्यन्ते । मन्विन् । शुक्रामन्विने । मन्वोस्यास्तीति मन्वी । रव-
न्त्वाद्यन्तोदात्तः । पृथिव्यादिषु तु उभे युगपत् प्रकृतिस्वरे भवत एव ॥
अन्ततः ॥ १४३ ॥
अन्त इत्यधिकारो यदित ऊर्ध्वमनुक्रमिष्यामस्तत्र समासस्योत्तरपद-
स्यान्त उदात्तो भवतीत्येवं तद्वेदितव्यम् । वक्ष्यति । थाथघञ्क्ताजबित्रकाणा-
मिति । सुनीथः । अवभृथः ॥
थाथघञ्क्ताजबित्रकाणाम् ॥ १४४ ॥
थ अथ घञ् क्त अच् अप् इत्र क इत्येवमन्तानामुत्तरपदानां गतिकार-
कोपपदात्परेषामन्त उदात्तो भवति । सुनीथः । अवभृथः । हनिकुषिनीरमि-
काशिभ्यः क्थन् इति भावे भृञ इति च क्थन्प्रत्ययान्तावेतौ । तत्र कृदुत्तरपद-
प्रकृतिस्वरत्वेनाद्युदात्तमुत्तरपदं स्यात् । अथ । आवसथः । उपवसथः । उपसर्गे
वसेरथन्प्रत्ययः । घञ् । प्रभेदः । काष्ठभेदः । रज्जुभेदः । क्त । दूरादागतः ।
विशुष्कः । आतपशुष्कः । अच् । प्रत्ययः । प्रजयः । क्षयो निवासे जयः करणम्
इति चाद्युदात्तौ क्षयजयशब्दौ प्रयोज्यतः । अप् । प्रलवः । प्रसवः । इत्र ।
प्रलवित्रम् । प्रसवित्रम् । क । गोवृषः खरीवृषः । गां वर्षति खरो वर्षतीति
मूलविभुजादित्वात्कप्रत्ययः । प्रवृषः । प्रहृषः । इगुपधादिति कप्रत्ययः । वृषा-
दीनां चेति वृषशब्द आद्युदात्तः । गतिकारकोपपदादित्येव । सुस्तुतं भवता ।
कर्मप्रवचनीये ऽव्ययस्वर एव भवति ॥
सूपमानात् क्तः ॥ १४५ ॥
सु इत्येतस्मादुपमानाच्च परं क्तान्तमुत्तरपदमन्तोदात्तं भवति । सुकृ-
तम् । सुभुक्तम् । सुप्रीतम् । उपमानात् । वृकावलुप्तम् । शशप्लुतम् । सिंह-
विर्नाद्दष्टम् । सुशब्दाद् गतिरनन्तर इति प्राप्ते उपमानादपि तृतीया कर्मणी-
त्ययमपवादः । गतिकारकोपपदादित्येव । सुस्तुतं भवता ॥
संज्ञायामनाचितादीनाम् ॥ १४६ ॥
संज्ञायां विषये गतिकारकोपपदात् क्तान्तमुत्तरपदमन्तोदात्तं भवति
आचितादीन्वयित्वा । संभूतो रामायणः । उपहूतः शाकल्यः । परिजग्धः
कौण्डिन्यः । संभूत इति आप्रत्ययाद् भवतेः कर्मणि क्तः । गतिरनन्तर इत्यस्य
हि कर्मणीत्यनुवर्तते तद्वाधनार्थं चेदम् । धनुःखाता नदी । कुद्दालखातं नग-
रम् । हस्तिप्रविद्धा भूमिः । तृतीया कर्मणीति प्राप्तिरिह बाध्यते । अना-
चितादीनामिति किम् । आचितम् । पर्याचितम् । आख्यायितम् । परिव-
१ ...... • काशि० । पा० २ ।