काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ५ ॥ २ ॥ ४३५
पुष्करादिभ्यो देशे ॥ १३५ ॥
पुष्कर इत्येवमादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्य इनिः प्रत्ययो भवति समुदायेन
चेद्देशो ऽभिधीयते । पुष्करिणी । पद्मिनी । देशइति किम् । पुष्करवान्हस्ती ॥
इनिप्रकरणे बलाद्वाहूरुपूर्वादुपसंख्यानम् ॥ * ॥ बाहुबली । ऊरुबली ॥ सर्वा-
देश्वेति वक्तव्यम् ॥ * ॥ सर्वधनी । सर्वबीजी । सर्वकेशी नटः ॥ अर्थाच्चा-
सञ्चिहिते ॥ * ॥ अर्थी । असञ्चिहितइति किम् । अर्थवान् ॥ तदन्ताच्चेति
वक्तव्यम् ॥ * ॥ धान्यार्थी । हिरण्यार्थी । पुष्कर । पद्म । उत्पल । तमाल ।
कुमुद । नल । कपित्थ । बिस । मृणाल । कर्दम । शालूक । विगहं । करीष ।
शिरीष । यवास । प्रवास । हिरण्य * ॥
बलादिभ्यो मतुबन्यतरस्याम् ॥ १३६ ॥
बलादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यो मतुप्प्रत्ययो भवति । अन्यतरस्यांग्रहणेन
प्रकृत इनिः समुच्चीयते । बलवान् । बली । उत्साहवान् । उत्साही । बल ।
उत्साह । उद्भाव । उद्भास । उद्दाम । शिखाबल । वूगमूल । दंश । कुल ।
आयाम । व्यायाम । उपयाम । आरोह । अवरोह । परिणाह । युद्ध ॥
संज्ञायां मन्मभ्याम् ॥ १३७ ॥
मवन्तात्प्रातिपदिकान्मशब्दान्ताच्च इनिः प्रत्ययो भवति मत्वर्थे, समु-
दायेन चेत्संज्ञा गम्यते । प्रथिमिनी दामिनी । मशब्दान्तात् । होमिनी ।
सोमिनी । संज्ञायामिति किम् । सोमवान् । तोमवान् ॥
कंशंभ्यां बभयुस्तितुतयसः ॥ १३८ ॥
कंशमिति मकारान्तावुदकसुखयोर्वाचकौ, ताभ्यां ब भ युस् ति तु त
यस् इत्येते सप्त प्रत्यया भवन्ति मत्वर्थे । कम्बः । शम्बः । कम्भः । शम्भः ।
कंयुः । शंयुः । कम्तिः । शन्तिः । कम्तुः । शन्तुः । कन्त: । शन्तः । कंयः ।
शंयः । सकारः पदसंज्ञार्थस्तेनानुस्वारपरसवर्णौ सिद्धौ भवतः । संज्ञायां हि
सत्यां कम्यः शम्य इति स्यात् ॥
तुन्दिवलिवटेर्भः ॥ १३६ ॥
तुन्दि वलि वटि इत्येतेभ्यो भः प्रत्ययो भवति मत्वर्थे । तुन्दिरिति
बृद्धा नाभिरुच्यते, सास्यास्ति तुन्दिभः । बलिभः । वटिभः । बलिशब्दः पामा-
दिषु पठ्यते, तेन बलिन इत्यपि भवति ॥
अहंश्रुभमोर्युस् ॥ १४० ॥

• कैरव । कासोल । तरह्र । जयस । इते शब्दा अत्र गणे पुस्तकान्तरे ऽधिकाः ।