काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

३३० ॥ काशिका ॥ ४ ॥ ४ ॥
संज्ञायां जन्याः ॥ ८२ ॥
तद्वहतीत्येव । जनीशब्दाद् द्वितीयासमर्थाद्वहतीत्येतस्मिन्नर्थे यत् प्रत्य-
यो भवति समुदायेन चेत्संज्ञा गम्यते । जनीं वहति, जन्या जामातुर्वयस्या ।
सा हि विहारादिषु जामातृसमीपं प्रापयति । जनी वधूरुच्यते ।
विध्यत्यधनुषा ॥ ८३ ॥
तदिति द्वितीयासमर्थाद् विध्यतीत्येतस्मिन्नर्थे यत् प्रत्ययो भवति न
चेद्धनुष्करणं भवति । पादौ विध्यन्ति, पद्याः शर्कराः । उरव्याः कण्टकाः ।
अधनुषेति किम् । पादौ विध्यति धनुषा । नन्वसमर्थत्वादनाभिधानाच्च प्रत्ययो
न भवति । नहि धनुषा पद्या इत्युक्ते विवक्षितोर्थः प्रतीयते । एवं तर्हि धनु-
ष्प्रतिषेधेन व्यधनक्रिया विशेष्यते यस्यां धनुष्करणं न संभाव्यते इति । तेनेह
न भवति चौरं विध्यति शत्रुं विध्यति देवदत्त इति ॥
धनगणां लब्धा ॥ ८४ ॥
तदित्येव । धनगणशब्दाभ्यां द्वितीयासमर्थाभ्यां लब्धेत्येतस्मिन्नर्थे यत्
प्रत्ययो भवति । धन्यः । गण्यः । लब्धेति तृचंतं, तेन द्वितीया समर्था विभ-
क्तिर्युज्यते ॥
अन्नान्नः ॥ ८५ ॥
अन्नशब्दात्तदिति द्वितीयासमर्थाल्लब्धेत्येतस्मिन्नर्थे णः प्रत्ययो भवति ।
अन्नं लब्धा, आन्नः ॥
वशं गतः ॥ ८६ ॥
वशशब्दात्तदिति द्वितीयासमर्थाद्गत इत्येतस्मिन्नर्थे यत्प्रत्ययो भव-
ति । वशं गतः, वश्यः । कामप्राप्तो विधेय इत्यर्थः ॥
पदमस्मिन् दृश्यम् ॥ ८७ ॥
निर्देशादेव प्रथमा समर्थविभक्तिः । पदशब्दात्प्रथमासमर्थाद् दृश्यार्थो-
पाधिकादस्मिन्निति सप्तम्यर्थे यत्प्रत्ययो भवति । पदं दृश्यमस्मिन्, पद्यः
कर्दमः । पद्याः पांसवः । शक्यार्थे कृत्यः । शक्यते यस्मिन् पदं द्रष्टुं प्रतिमु-
द्रोत्पादनेन स पद्यः कर्दमः । कर्दमस्यावस्थोच्यते नातिद्रवो नातिशुष्क इति ॥
मूलमस्याबर्हि ॥ ८८ ॥
मूलशब्दात्प्रथमासमर्थादाबर्हीत्येवमुपाधिकादस्येति षष्ठ्यर्थे यत्प्रत्ययो
भवति । मूलमेषामाबर्हि मूल्यो माषः । मूल्या मुद्गाः । बर्ह उद्दामे, येषां मूल-
माबर्ह्यते उत्पाट्यते ते मूल्याः, सुष्ठु निष्पक्वाः । मूलोत्पाटनेन विना ग्रहीतुं न
शक्यन्ते इत्यर्थः ॥