काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ४ ॥ ४ ॥ ३६९
आवसथात् ष्ठल् ॥ ७४ ॥
तत्रेत्येव । आवसथशब्दात्सप्तमीसमर्थाद् वसतीत्येतस्मिन्नर्थे ष्ठल्
प्रत्ययो भवति । लकारः स्वरार्थः । षकारो ङीबर्थः । आवसथे वसति, आव-
सथिकः । आवसथिकी । ठञः पूर्वो ऽवधिरतः परमन्यः प्रत्ययो विधीयते ॥
प्राग्घिताद्यत् ॥ ७५ ॥
तस्मै हितमिति वक्ष्यति । प्रागेतस्माद्धितसंबन्धवाक्यादित ऊर्ध्वमनुक्र-
मिष्यामो यत्प्रत्ययस्तेष्वधिकृतो वेदितव्यः । वक्ष्यति । तद्वहति रथयुगप्रास-
ङ्गम् । रथ्यः । युग्यः । प्रासङ्ग्यः ॥
तद्वहति रथयुगप्रासङ्गम् ॥ ७६ ॥
तदिति द्वितीया समर्थेभ्यो रथयुगप्रासङ्गेभ्यो वहतीत्येतस्मिन्नर्थे यत्प्र-
त्ययो भवति । रथं वहति, रथ्यः । युग्यः । प्रासङ्ग्यः । रथसीताहलेभ्यो यद्वि-
धाविति तदन्तविध्युपसंख्यानात् परमरथ्य इत्यपि भवति ॥
धुरो यड्ढकौ ॥ ७७ ॥
तद्वहतीत्येव । धुर् इत्येतस्माद् द्वितीयासमर्थाद्वहतीत्येतस्मिन्नर्थे यत्
ढक् इत्येतौ प्रत्ययौ भवतः । धुरं वहति, धुर्यः । धौरेयः ॥
खः सर्वधुरात् ॥ ७८ ॥
तद्वहतीत्येव । सर्वधुराशब्दाद् द्वितीयासमर्थाद्वहतीत्येतस्मिन्नर्थे खः
प्रत्ययो भवति । सर्वधुरां वहति, सर्वधुरीणः । स्त्रीलिङ्गे न्याय्ये सर्वधुरादिति
प्रातिपदिकमात्रापेक्षो निर्देशः । ख इति योगविभागः कर्त्तव्य इष्टसंग्रहार्थः ।
उत्ताधुरीणः । दक्षिणाधुरीणः ॥
एकधुराल्लुक् च ॥ ७९ ॥
तद्वहतीत्येव । एकधुराशब्दाद् द्वितीयासमर्थाद्वहतीत्येतस्मिन्नर्थे खः
प्रत्ययो भवति तस्य लुग्भवति । वचनसामर्थ्यात्पक्षे लुग्विधीयते । एकधुरां
वहति, एकधुरीणः । एकधुरः ॥
शकटादण् ॥ ८० ॥
तद्वहतीत्येव । शकटशब्दाद् द्वितीयासमर्थाद्वहतीत्येतस्मिन्नर्थे ऽण्
प्रत्ययो भवति । शकटं वहति, शाकटो गौः ।
हलसीराट्ठक् ॥ ८१ ॥
तद्वहतीत्येव । हलसीरशब्दाभ्यां द्वितीयासमर्थाभ्यां वहतीत्येतस्मि-
न्नर्थे ठक् प्रत्ययो भवति । हलं वहति, हालिकः । सैरिकः ॥
२४