काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ४ ॥ २ ॥ ३२५
यातः । तीर्थे ॥ कूलात्सौवीरेषु ॥ समुद्रादणाव मनुष्ये च ॥ कुक्षि । अन्तरीप ।
द्वीप । अह्व। । उज्जयिनी । दक्षिणापथ । साकेत * ॥
नगरात्कुत्सनप्रावीण्‍ययोः ॥ १२८ ॥
नगरशब्दाद्वुञ् प्रत्ययो भवति शैषिकः कुत्सने प्रावी्‍ण्‍ये च गम्यमाने ।
प्रत्ययार्थविशेषणं चैतत् । कुत्सने प्रावीण्‍ये च जातादौ प्रत्ययार्थेऽति कुत्सनं
निन्दनम् । प्रावीण्‍यं नैपुण्यम् ॥
केनायं मुषितः पन्था गात्रे भस्मालिधूसरः ।
इह नगरे मनुष्येण संभाव्यतएतन्नागरकेण । चौरा हि नागरका भवन्ति ।
केनेदं लिखितं चित्रं मनोनेत्रविकासि यत् ।
इह नगरे मनुष्येण संभाव्यतएतन्नागरकेण । प्रवीणा हि नागरका
भवन्ति । कुत्सनप्रावीण्‍ययोरिति किम् । नागरा ब्राह्मणाः । कत्र्यादिषु तु
संज्ञाशब्देन साहचर्यात्संज्ञानगरं पठ्यते, तस्मिन्नागरेयकमिति प्रत्युदाहार्यम् ॥
अरण्यान्मनुष्ये ॥ १२९ ॥
अरण्यशब्दाद्वुञ् प्रत्ययो भवति शैषिको मनुष्ये ऽभिधेये । औपसंख्या-
निकस्य णास्यापवादः । आरण्यको मनुष्यः ॥ पथ्यध्यायन्‍यायविहारमनुष्यहस्ति-
ष्विति वक्तव्यम् ॥ * ॥ आरण्यकः पन्थाः । आरण्यको ऽध्यायः । आरण्यको
न्यायः । आरण्यको विहारः । आरण्यको मनुष्यः । आरण्यकोहस्ती ॥ वा गोम-
येषु ॥ * ॥ आरण्या आरण्यका गोमयाः । एतेष्विति किम् । आरण्याः । पशवः ॥
विभाषा कुरुयुगन्धराभ्याम् ॥ १३० ॥
कुरु युगन्धर इत्येताभ्यां विभाषा वुञ् प्रत्ययो भवति शैषिकः। कौरवकः ।
कौरवः । यौगन्धरकः । यौगन्धरः । जनपदशब्दावेतो ताभ्यामवृद्धादपीति नित्ये
वुञि प्राप्ते विकल्प उच्यते । कुरुशब्दः कच्छादिष्वपि पठ्यते तत्र वचनादणपि
भविष्यति । परिशेष्याद्युगन्धरार्था विभाषा † । मनुष्यतस्थ्योस्तु कुरुशब्दाभि-
त्येववुञ् प्रत्ययो भवति । कौरवको मनुष्यः, कौरवकमस्य हसितमिति ॥
मद्रवृज्योः कन् ॥ १३१ ॥
मद्रवृजिशब्दाभ्यां कन् प्रत्ययो भवति शैषिकः । जनपदवुञोऽपवादः ।
मद्रेषु जातः, मद्रकः । वृजिकः ॥
कोपधादण् ॥ १३२ ॥

• मानवस्ती । वस्तो । सुराज्ञी । इते ऽत्र गणे ऽधिकाः कुत्र चित्
  † शेषा युगन्धरार्था विभाषा । पा० २ ।