काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

२२० ॥ काशिका ॥ ३ ॥ ३ ॥
गोचरसंचरवह्नव्रजव्यजापघनिगमाश्च ॥ ११९ ॥
गोचरादयः शब्दा घप्रत्ययान्ता निपात्यन्ते पूर्वस्मिन्नेवार्थे । हलश्चेति
घञं वक्ष्यति । तस्यायमपवादः । गावश्चरन्त्यस्मिन्निति, गोचरः । संचरन्ते ऽने-
नेति, संचरः । वहन्ति तेन, वहः । व्रजन्ति तेन, व्रजः । व्यजन्ति तेन, व्यजः ।
निपातनादजेर्व्यघञपोरिति वीभावो न भवति । एत्य तस्मिन्नापयन्तइत्यापघः ।
निगच्छन्ति तस्मिन्निति, निगमः । चकारोऽनुक्तसमुच्चयार्थः । कषः । निकषः ॥
अवेतृस्त्रोर्घञ् ॥ १२० ॥
अवउपपदे तरतेस्तृणातेश्च धातोः करणाधिकरणयोः संज्ञायां घञ् प्रत्य-
यो भवति । घस्यापवादः । ञकारो वृद्ध्यर्थः, स्वरार्थश्च । घकार उत्तरत्र
कुत्वार्थः । अवतारः । अवस्तारः । कथमवतारो नद्याः । नहीयं संज्ञा । प्राया-
नुवृत्तेरसंज्ञायामपि भवति ॥
हलश्च ॥ १२१ ॥
पुंसि संज्ञायां करणाधिकरणयोश्चेति सर्वमनुवर्त्तते । हलन्ताद्धातोः
करणाधिकरणयोर्घञ् प्रत्ययो भवति । घस्यापवादः । लेखः । वेदः । वेषः ।
बन्धः । मार्गः । अपामार्गः ॥
अध्यायन्यायोध्यावसंहाराधारावायाश्च ॥ १२२ ॥
अध्यायादयः शब्दा घञन्ता निपात्यन्ते । पुंसि संज्ञायां घे प्राप्ते घञ्वि-
धीयते । अहलन्तार्थ आरम्भः । अधीयतेऽस्मिन्नित्यध्यायः । नीयतेनेनेति न्यायः ।
उद्ध्वन्ति अस्मिन्नित्युद्धावः । संह्रियन्ते ऽनेनेति संहारः । आध्रियते ऽस्मि-
नित्याधारः । आवयन्त्यस्मिन्नित्यावायः । चकारोऽनुक्तसमुच्चयार्थः । व्यवहारः ॥
उदङ्को ऽनुदके ॥ १२३ ॥
उदङ्क इति निपात्यते, अनुदकविषयश्चेद्धात्वर्थो भवति । उत्पूर्वादञ्च-
तेर्घेडिनिपात्यते । ननु च हलश्चेति सिद्ध एव घञ् । उदके प्रतिषेधार्थमिदं वच-
नम् । तैलोदङ्कः । अनुदकइति किम् । उदकोदञ्चनः । घः कस्मान्न प्रत्युदा-
ह्रियते । विशेषाभावात् । घञ्यपि यथादित्स्वरेणान्तोदात्त एव ॥
जालमानायः ॥ १२४ ॥
आनाय इति निपात्यते जालं चेत्तद्भवति । आङ्पूर्वान्नयतेः करणे घञ्
निपात्यते । आनायो मत्स्यानाम् । आनायो मृगाणाम् * ॥
खनो घ च ॥ १२५ ॥

• जालमिति किम् । आनयः । इति क्व चिदधिकमत्र ।