काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

१९८ ॥ काशिका ॥ २ ॥ ३ ॥
ध्मो जानातिरविदर्थः । अथ वा मिथ्याज्ञानवचनः । सर्पिषि रक्तः प्रतिहतो
वा । चित्तभ्राम्या तदात्मना सर्वमेव ग्राह्यं प्रतिपद्यते । मिथ्याज्ञानमज्ञानमेव ।
अविदर्थस्येति किम् । स्वरेण पुत्रं जानाति ॥
अधीगर्थदयेशां कर्मणि ॥ ५२ ॥
शेषइति वर्तते । अधीगर्थाः स्मरणार्थाः । दय दानगतिरक्षणेषु । ईश
ऐश्वर्ये । एतेषां कर्मणि कारके शेषत्वेन विवक्षिते षष्ठी विभक्तिर्भवति । मातु-
रध्येति । मातुः स्मरति । सर्पिषो दयते । सर्पिष ईष्टे । मधुन ईष्टे । कर्म-
णीति किम् । मातुर्गुणैः स्मरति । शेषइति किम् । मातरं स्मरति ॥
कृञः प्रतियत्ने ॥ ५३ ॥
सतो गुणान्तराधानं प्रतियत्नः । करोतेः कर्मणि कारके शेषत्वेन विव-
क्षिते प्रतियत्ने गम्यमाने षष्ठी विभक्तिर्भवति । एधोदकस्योपस्कुरुते । शस्त्रपञ्च-
स्योपस्कुरुते । प्रतियत्नइति किम् । कटं करोति । कर्मणीति किम् । एधोदक-
स्योपस्कुरुते प्रज्ञया । शेषइत्येव । एधोदकमुपस्कुरुते ॥
रुजार्थानां भाववचनानामज्वरेः ॥ ५४ ॥
रुजार्थानां धातूनां भाववचनानां भावकर्तृकाणां ज्वरिवर्जितानां कर्मणि
कारके शेषत्वेन विवक्षिते षष्ठी विभक्तिर्भवति । चौरस्य रुजति रोगः । चौर-
स्यामयत्यामयः । रुजार्थानामिति किम् ॥
एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ।
जीव पुत्रक मामेवं तपः साहसमाचर* ॥
भाववचनानामिति किम् । नदी कूलानि रुजति । अज्वरेरिति किम् ।
चौरं ज्वरयति ज्वरः ॥ अज्वरिसन्ताप्योरिति वक्तव्यम् ॥ * ॥ चौरं सन्तापयति
तापः । शेषइत्येव । चौरं रुजति रोगः ॥
आशिषि नाथः ॥ ५५ ॥
नाथृ नाधृ याञ्चोपतापैश्वर्याशीःषु पठ्यते, तस्याशीःक्रियस्य कर्मणि
कारके शेषत्वेन विवक्षिते षष्ठी विभक्तिर्भवति । सर्पिषो नाथते । मधुनो
नाथते । आशिषीति किम् । माणवकमुपनाथति, अङ्ग पुत्रकाधीष्व ॥
जासिनिप्रहणनाटक्राथपिषां हिंसायाम् ॥ ५६ ॥
जासि निप्रहण नाट क्राथ पिष् इत्येतेषां धातूनां हिंसाक्रियायां कर्मणि

• कस्याश्चि खलु मातेयं लौकिको प्रतिभाति मे ।
  एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि ॥ इति पाठान्तरम् ॥