कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

८८ कर्पूरमञ्जरी
विदूषकः—भो, देवीगदे पणअप्परूढे वि पेम्मे किं णु कप्पूर-
मंजरिं सव्वंगवित्थारिअलोअणो पिअंतो विअ ¹पलोएसि ? किं तत्तो
परिहीअमाणगुणा देवी ?
राजा—मा एवं भण,—
कीए वि संघडदि कस्स वि पेम्मगंठी
एमेअ इत्थ ण हु कारणमत्थि रूअं ।
चंगत्तणं पुणु महिज्जदि जं तहिं पि
तं दिज्जए पिसुणलोअमुहेसु मुद्दा ॥ ९ ॥
विदूषकः—भो वअस्स ! किं पुण एदं पेम्मं पेम्मं ति भणंति ?
विदूषकः—
भोः, देवीगते प्रणयप्ररूढेऽपि प्रेम्नि किमिति कर्पूरमञ्जरीं सर्वाङ्गविस्तारित
लोचनः पिबन्निवावलोकयसि ? किं ततोऽपि परिहीयमाणगुणा देवी ?
परिहीणं प्रमाणं येषामेवंविधा गुणा यस्याः सा ।
राजा—
मैवं भण,—
कयाचित्संघटते कस्यापि प्रेमग्रन्थि-
रेवमेव तत्र न खलु कारणमस्ति रूपम् ।
चङ्गत्वं पुनर्गृह्यते यत्तत्रापि
तद्दीयते पिशुनलोकमुखेषु मुद्रा ॥
प्रेमग्रन्थिसंघटने न रूपातिशयः कारणं, किं तु तत्स्वभावादेव भवति । तद्यदि
यत्सौन्दर्यान्वेषणं क्रियते केवलं तत्कुटिलमुखेषु मुद्रा दीयते । निमित्तस्यानस्य
प्रेमानुबन्ध इति पिशुनजनानाज्ञादृष्ट्या तन्निवर्त्तनेन परं सौन्दर्यमुपयुज्यत इत्यर्थः ।
अत्राप्यर्थान्तरन्यासानुप्रासादयः ।
विदूषकः—
भोः (वयस्य !) किं पुनरेतत् [प्रेम] प्रेमेति भणन्ति ?
१ 'अवलोएसि' । २ 'किं तदो विपरिहीअमाणगुणा' इति टीकानुसारी पाठः ।