करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

ग्रहणे चन्द्रो धूम्रवर्णः स्यात्, अर्द्धग्रहणे कृष्णः, सर्वग्रहणे
पिशङ्गः, सूर्यस्तु सर्वदा सर्वग्रहणे कृष्ण एव, सूर्यग्रहणं विंश-
तिविश्वाधिकं न भवति॥९॥करणकुतूहलवृत्तावेतस्यामिष्टदे-
वतारूपया।गणककुमुदकौमुद्यां व्याख्येयं रविग्रहे नियतम्॥१॥
इतिकरणकुतूहलवृत्तौ सूर्यपर्वाधिकारः समाप्तः॥ ५ ॥
अथोदयास्ताधिकारो व्याख्यायते, तत्रादौ जीव-
स्योदयास्तौ स्थूलं तथा शार्दूलविक्रीडितद्वयेनाह-
इष्टोऽह्नां निचयोऽब्दादिग्लवयुतः पञ्चाभ्रभूवर्जितो
भक्तो नन्दनवाग्निभिस्तिथिमितैः शेषैर्गुरोरुद्गमः ।
अस्तो वेदगजाग्निभिस्तदधिकैरुनेर्गतैष्यैर्दिनैस्ता-
त्कालार्कघटीफलं च तिथिवत्सूर्याहतं शेषकैः॥१॥
राशिभ्यामुदये युताद्दिनकरादस्ते त्रिभिः संयुता-
द्धोक्तार्कघटीफलं च खगुणैः सूक्ष्मं धनर्णं तथा ।
संक्रान्तेरुदयातत्सखाग्निरहितात्तिथ्याहतात्स्वोदये-
नार्त्त तच्च गुरूदये धनमृणं चास्ते तु तत्राप्तमात्॥२॥
इष्टोऽहर्गणः करणगताब्दानां दशमांशेन युतः पञ्चाभ्रभूव-
र्जितः पञ्चोत्तरशतेन १०५ रहितः नन्दनवाग्निभि ३९९र्भक्तो
लब्धस्य प्रयोजनाभावाल्लब्धं त्याज्यं शेषैस्तिथिमितैः पञ्चदश-
१५ मितैः गुरोरुदयो ज्ञेयः, वेदगजाग्निभिश्च ३८४ अधिकैः
शेषैर्गतावुदयास्तौ तदूनैः शेषैरेष्यौ भाविनौ । अथ शेषस्पष्टी-
करणं तात्कालार्के इति तस्मिन्काले यस्मिन् राश्यंशेऽर्को
भवति तस्य घटीफलं सूर्याहतं द्वादशगुणं षष्ट्या विभज्य दिना-