करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( ६ ) करणकुतूहलम् । १
सूर्यादीनां राश्यादिक्षेपकाः ।
सूर्यः चन्द्रः विधूच्चम् चन्द्रपातः भौमः बुधः गुरुः शुक्रः शनिः
१० १० ४ ९ ७ २ २ ८ ४
२९ २९ १५ १७ २१ २१ ४ १८ ३
१३ ५ १२ २५ २४ १४ ० ५ ४३
०० ५० ५९ ९ २१ ३० ५१ ५५ १७
द्युपिण्डोत्थखेट इति वक्ष्यमाणप्रकारेणाहर्गणादुत्पन्नो ग्रहो
राश्यादिः । राश्यादिना स्वक्षेपकेण युतो मध्यमसूर्योदयका-
लिकक्षितिजासन्नलंकादेशीयो मध्यमो ग्रहः स्यादित्यर्थः ।
उक्तञ्च । "दशशिरःपुरि मध्यमभास्करे क्षितिजसन्निधिगे
सति मध्यमः" इति ॥ ६ ॥
अथ मध्यमग्रहानयनम् । तत्र तावन्मध्यमत्वं किमुच्यते
ग्रहस्य क्षेत्रात्मकनियतपूर्वगत्या द्वादशराशिभोगो भगणसंज्ञा
इत्युच्यते । एवं कल्पे यावत्कृत्या द्वादशराशिभोगास्तावन्त-
स्तपनस्य भगणाः सम्भवन्ति । तत्र वर्तमानभगणस्य यावान्
भागो राश्याद्यो भुक्तः स मध्यमो ग्रहसंज्ञ इत्युच्यते अथ
सूर्यानयनमाह—इतः श्लोकत्रयमुपजातिकम् ।
अहर्गणो विश्वगुणस्त्रिखाङ्कै ९०३ भक्तः फलोनो
द्युगणो लवाद्याः । रविज्ञशुक्राः स्युरथाब्दवृन्दाद्वे-
दांग ६४ लब्धेन कलादिनोनाः ॥ ७ ॥
अहर्गणो द्विः स्थाप्यस्तत्रैकस्थो विश्वैस्त्रयोदशभि-
१३ गुणितस्त्रिखाङ्कै ९०३ त्र्युत्तरनवशतैर्भक्त आप्ते-