करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

[Header] गणककुमुदकौमुदीटीकासमेतम् १८ ( १४१ )

चन्द्रः ११ । २० । ५८ । २९ बाणः
कलादिः ४२ । १४ याम्यः. अथ पातस्य गतैष्यज्ञानं
सायनचन्द्रो विषमे पदे सपाताचन्द्रादेकगोले तेन गतपातो
ज्ञेयः। अथसाधनं सायनचन्द्रस्य सर्वभागाः २३५।२१।५१
तिथिभक्ता लब्धं क्रान्तिर्गतखण्डकानि १५ भोग्यखण्डम्
२३६ शेषम् १० । २१ । ५१ अस्यसपातचेन्द्रस्य भागाः
३५० । ५८ । २९ तिथि १५ भक्ते लब्धम् २३ शरस्य
गतखण्डकानि भोग्यखण्डकमृणम् ७० शेषम् ५ । ५८ ।
२९ गणना पूर्वस्थापितखण्डकेभ्यो धनर्णसंज्ञा च कार्या
गतपातत्वादुभयत्र ये शेषांशास्त एव चापांशा ज्ञेयाः शरस्या-
ल्पचापांशत्वाद्वोग्यखण्डं शरस्यैकस्थं गतपातत्वात्क्रान्तिश-
रखण्डकानि गतानि द्विस्थापितानि द्वित्रीणीत्युक्तत्वात्खण्ड-
द्वयं द्विधा स्थापितमल्पशरत्वात्पूर्वमुदाहरणं भाष्याद्यपेक्षया
कृतमिदानीं सर्वसम्मतमुच्यते शरसंस्कारविषये विश्वांशकेना-
पमभोग्यस्येतस्यापि संस्कारेऽपि गोलस्यापेक्षया कर्तव्या
किन्त्वेकजात्योर्योगो भिन्नजात्योरन्तरमित्यर्थः। उभयोर्धनरू-
पयोस्तथार्णरूपयोर्योग एव कार्यः भेदेऽन्तरं कार्यमित्यर्थ इति
सर्वसम्मितसंस्कारः। अथ क्रान्तिभोग्यखण्डस्य २३६ विश्वां-
शकेन धनरूपेण धनममरूपाणि क्रान्तिखण्डानि पूर्वस्थापिता-
न्येकजातित्वाद्युतानि तान्येव शरखण्डकैः पूर्वस्थापितैर्कणरू-
पैर्भिन्नजातित्वाद्रहितानि गोलापेक्षया न कृता । अथ शरम्