करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( १०४ ) करणकुतूहलम् । ६
नतांशाः साध्याः नतांशैर्हीना नवति ९० रुन्नतांशाः स्युः। अथ
नतांशानामुन्नतांशानां च पृथक् २ ज्यां साधयेत् । अथ नतां-
शज्यका स्वकीयेन खेटात्पातयुतादित्यादिनागतेन स्फुटशरे-
णांगुलादिना गुणिता पुनर्गुणैस्त्रिभिर्गुणितोन्नतांशज्यया भक्ता
लब्धं कलादिकं फलं शरनतांशानामेकदिक्त्वे स्फुटग्रहे
धनं कुर्याद्भिन्नदिक्त्वे हीनं कुर्यात्प्राच्यां दिश्यथ प्रतीच्यामु-
दयास्तौ तदा व्यस्तं शरनतांशयोरेकदिक्त्वे हीनं भिन्नदिक्त्वे
धनं कुर्यादेवं जातो दृष्टखचरो ग्रहः स्यात्तस्य दृक्कर्मग्रहस्य,
तात्कालीनस्फुटसूर्यस्य च मध्ये योऽल्पः स रविः प्रकल्प्यः,
अथ यो ग्रहोऽधिकस्तत्तनुर्लग्नं प्रकल्पनीयं तयोः कल्पितयो-
र्कलग्नयोरन्तरे घटिकाः, प्राग्वत्कार्याः, अर्कस्य भोग्यस्त-
नुभुक्तयुक्त इत्यादिना साध्याः । प्रतीच्यान्तु राशिषट्कयुक्तयो
रविदृग्ग्रहयोर्घटिकाः साध्यास्ता घटिका रसैर्हृताः कालां-
शका इष्टा भवन्ति त इष्टकालांशाः प्रोक्तेभ्यः पूर्वपाठपठित-
कालांशेभ्यो यद्यधिकास्तदोदयो गतः न्यूनाश्चेत्तदा गम्यः ।
अस्तमयस्तु व्यस्तः यदीष्टकालांशा अधिकास्तदास्तो गम्यः
न्यूनास्तदास्तो गतः अथ प्रोक्ता ये कालांशास्तेषामिष्टकालां-
शानां चान्तरकलाः खाभ्राग्निभिः शतत्रयेण गुणिताः सायन-
सूर्याधिष्ठितराशिखोदयपलैर्भक्ताः प्रतीच्यां तु सूर्याधिष्ठि-
तराशेः सप्तमराश्युदयपलैर्भक्ता लब्धकला ग्रहस्य रखेश्च
भुक्त्यन्तरेण भक्ताः यदि ग्रहो वक्री तदा भक्तियोगेन भक्ता