जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

अधम आदि योगोंमें विनय, वित्त, ज्ञान, बुद्धि और निपुणता योगोंके नामानुसार ही होती
है । दिनमें या रात्रिमें चन्द्रमा अपने या अधिमित्रके नवांशमें हो उसे क्रमसे बृहस्पति
और शुक्र देखता हो तो धनवान् और सुखी हो । ( बृ० जा० कार ) ॥ ११२ ॥
अथ चन्द्राधियोगः ।
सौम्यैः स्मरारिनिधनेष्वधियोग इन्दोस्तस्मिंश्चमूपसचिवक्षितिपालजन्म ।
सम्पत्तिसौख्यविभवा हतशत्रवश्च दीर्घायुषो विगतरोगभयाश्च जाताः ॥ ११३ ॥
इदानीं चन्द्राधियोगमाह—सौम्यैरिति । इन्दोः = चन्द्रस्थानात्, स्मरारिनिधनेषु =
सप्तमषष्ठाष्टमभावेषु, सौम्यैः = शुभग्रहैः ( बुधगुरुशुक्रैः ) यथासम्भवमुपगतैः, अधियोगः
स्यात् । योगोऽयमधियोगसञ्ज्ञको भवति । तत्फलमाह । तस्मिन्नधियोगे चमूपस्य =
सेनाधिपतेः ( Commander's ) सचिवस्य = राजमन्त्रिणः ( Minister's ) क्षिति-
पालस्य = राज्ञः, जन्म भवति । अधियोगे जातो राजा, मन्त्री, चमूपो वा भवति । तथा
तत्र जाताः सम्पत्तिसौख्यवन्तो हतशत्रवः दीर्घायुषो विगतरोगभयाश्च भवन्ति । तथाहि—

---

| “शशिनः सौम्याः षष्ठे<br>द्यूने वा निधनसंस्थिता वा स्युः ।<br>जातो नृपतिर्ज्ञेयो<br>मन्त्री वा सैन्यनायको वाऽपि ॥<br>स्यादधियोगे जातः सौम्यैः सबलैरधराधीशः ।<br>मध्यबलैर्मन्त्री स्यादधमबलैः सैन्यना-<br>यकः स्यात्” इति बादरायणः ॥११॥ | <table><tr><td></td><td>चं.</td><td></td></tr><tr><td></td><td>चन्द्रात्<br>अधियोगः</td><td></td></tr><tr><td>बु.</td><td>शु.</td><td>बृ.</td></tr></table> |

---

**Notes—**चन्द्रात् षष्ठसप्तमाष्टमभावेषु पापैः
पापाधियोगः, मिश्रग्रहैः ( पापैः शुभैश्च ) मिश्रयोगो भवति । ‘पापः पापैरेवं मिश्रैर्मिश्रस्तथै-
वोक्तः’ इति वचनात् ।
यदि चन्द्रमासे छठे, सातवें या आठवें भवनमें शुभग्रह हों तो ‘अधियोग’ होता है ।
इस योगमें सेनापति, राजमन्त्री और राजाका जन्म होता है। इसमें जन्म लेनेवाले सम्पत्ति-
सौख्य-विभव युत, शत्रु रहित, रोगरहित और भयरहित होते हैं ॥ ११३ ॥
अथ लग्नाधियोगः ।
लग्नादरिचूनगृह्राष्टमस्थैः शुभैर्न पापग्रहयोगदृष्टैः ।
लग्नाधियोगो भवति प्रसिद्धः पापैः सुखस्थानविवर्जितैश्च ॥ ११४ ॥
लग्नाधियोगे बहुशास्त्रकर्ता विद्याविनीतश्च बलाधिकारी ।
मुख्यस्तु निष्कापटिको महात्मा लोके यशोवित्तगुणान्वितः स्यात् ॥११५॥

---

| इदानीं लग्नाधियोगमाह—लग्नादि-<br>ति । जन्मलग्नात्, अरिद्यूनगृहाष्टमस्थैः =<br>षष्ठ-सप्तमाष्टमभावेषु व्यवस्थितैः शुभैः =<br>शुभग्रहैः ( बुधगुरुशुक्रैः ) न पापग्रहयुक्तैः,<br>न पापग्रहदृष्टैश्च, तथा पापैः = पापग्रहैः,<br>सुखस्थानविवर्जितैः = चतुर्थस्थानरहितैः ।<br>एतदुक्तं भवति । लग्नात् ६, ७, ८ भावेषु<br>यथासम्भवं सर्वे शुभग्रहा भवेयुस्तेषु कश्चित् | <table><tr><td></td><td>ल.</td><td></td></tr><tr><td>०</td><td>लग्नाधियोगः</td><td></td></tr><tr><td>बु.</td><td>चं. बृ.</td><td>शु.</td></tr></table> |