सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

Jaiminiya Brahmana of the Samaveda with Commentary

महर्षि जैमिनि (सम्पादक: प्रो. रघुवीर एवं लोकेश चन्द्र) द्वारा

DevanagariSanskritpublished106 पृष्ठ

पृष्ठ 26, कुल 106 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 26

Here is the complete and faithful line-by-line transcription of the Sanskrit text from the provided image of the Jaiminīya-Brāhmaṇa (जैमिनीयब्राह्मणम्):


१८ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.६३
भुवर् स्वर् इत्य् एताभिर् व्याहृतिभिः । एता वै व्याहृतयस् सर्वप्रायश्चित्तयः । तद् अनेन सर्वेण प्रायश्चित्तिं कुरुते ॥
अथो खल्व् आहुः— ॥ ६० ॥

अस्यां कण्डिकायां ल-कोशस्य पाठा उदाहर्तुं न शक्याः ॥
१ य त्व र त्वा व ष कृत्वं श त्वं
२ एवं सर्वेषु कोशेषु
३ ? व सुस्पष्टं श स्पृष्टं
४ सुस्पृष्टं
४ र त्वं व सं
५ य र व ष दुहित श दुर्हेत
६ एवं सर्वेषु कोशेषु

—यद अभ्रयो ऽनुगच्छेयुः किं तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिर् इति ।
तम् उ हैक उल्मुकाद्¹ एव निर्मन्थन्ति² । यतो वै मनुष्य-
स्यान्ततो नश्यति ततो वाव स तस्य प्रायश्चित्तिम् इच्छत इति
वदन्तः । तद् उ तथा न विद्यात् । उल्मुकं ह्य् एव तत आदाय
चरेद् उल्मुंकस्य वाववक्षन्³ । इत्थम् एव कुर्यात् । उल्मुंकाद्
एवापच्छिद्यारण्योर् अभिविमन्थेत् । उप⁴ ह तं कामम् आप्नोति
य उल्मुंकमध्यायाम् उपो तं यो ऽरण्योः ॥
अथो खल्व् आहुर् यद् आहवनीय उद्धृतो ऽनुगच्छेत् किं तत्र कर्म
का प्रायश्चित्तिर् इति । अनुगतो वा एष तावद् भवति यावद्
गार्हपत्यो नानुगच्छति । स यद्य् अपि वहू इव कृत्वो ऽनुगच्छेत्
पुनःपुनर् एवैनम् उद्धरेत् । एतद् एवात्र कर्म ॥
अथो खल्व् आहुर् यद् आहवनीय उद्धृते गार्हपत्यो ऽनुगच्छेत् किं
तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिर् इति । तम् उ हैके तत एव प्राञ्चम्⁵
उद्धरन्ति । तद् उ तथा न कुर्यात् । यो ऽङ्गे⁶ तत्र ब्रूयात् प्राचो
म्वा अयं यजमानस्य प्राणान् प्रावृक्षन् मरिष्यत्य् अयं यजमान
इति तथा हैव⁷ स्यात् ॥
तम् उ हैके तत एव प्रत्यञ्चम् आहरन्ति । प्राणो वै गार्हपत्यो
ऽपान आहवनीयः । संविदानौ वा इमौ प्राणापानाव् अन्नम् अत्त
इति वदन्तः । अथो गृहो वै गार्हपत्यः । प्रतिष्ठो वै गृहाः । स य
एनं तत्र ब्रूयात् प्र म्वा अयम् अस्य प्रतिष्ठाया अच्छेदि मरिष्यत्य्
अयं यजमान इति तथा हैव स्यात् ॥
तम् उ हैके गार्हपत्य एवम् अवधिष्वोपसमादधति । तद् उ तथा
न कुर्यात् । यो ह तत्र ब्रूयाद् अग्नाव् अन्ध्य् अग्निम् अजीजनत्
⁸क्षिप्र्रे अस्य⁹ द्विखन् भ्रातृव्यो जनिष्यत इति तथा हैव¹⁰ स्यात् ॥
तम् उ हैके ऽनुगमय्य मन्थन्ति । तद् उ तथा न कुर्यात् । यो ह
तत्र ब्रूयाद् अपि यत् परिशिष्टम् अभूत् तद् अजीजसन् नास्य
दायादश् चन परिशेक्ष्यत¹¹ इति तथा हैव स्यात् ॥
इत्थम् एव कुर्यात् । अरण्योर् एव समारोहयेत्
अयं ते योनिरृत्वियो यतो जातो अरोचथाः ।
तं जानन्नग्न आरोहाथा नो वर्धया रयिम अथा नो वर्धया गिरः ॥
इति । वास उद्बवसाय जुह्वद् वसेत् । नवावसाने हास्योभयतोरात्रं
हुतं भवति नो कांस्य चन परिचक्षां कुरुते ॥
स प्रातर् भस्मोद्धृत्य शकृत्पिण्डेन परिलिप्य यथायथम् अग्नीन्
आदधीत । एतद् एवात्र कर्म ॥
अथो खल्व् आहुर् यद् आहवनीयम् अनुद्भूतम्— ॥ ६१ ॥

अस्यां कण्डिकायां ल-कोशस्य पाठा उदाहर्तुं न शक्याः ॥
१ य व श ष उन्मुकाद्
२ उल्मुकाद्
२ ष निर्मन्थयन्ति
३ कोशेषु उन्मुं, उम्मुं वा
४ य र व वाववृक्षिन्न्
श वावव्रंश्चिन्नू ष वावृक्षन्नू
५ सर्वेषु कोशेषु उपा-
६ सर्वेषु कोशेषु प्रत्यांचम्
१२ सर्वेषु कोशेषु ०पेक्षत
७ य व ष इ
८ श-वर्जं सर्वेषु कोशेषु द्वैवा
९ र व श हैवा
१०–१० ? सर्वेषु कोशेषु क्षिप्रस्य
११ व ष हैवा

—अभ्यू अस्तम् इयात् किं तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिर् इति ।
एतस्माद् ध वै विश्वे देवा अपक्रामन्ति यस्यानुद्भूतम्
अभ्य् अस्तम् एति । स दर्भेण सुवर्णं हिरण्यं प्रबध्य पश्चात्
धरेत् । तद् एतस्य रूपं क्रियते य एष तपति । अह्नो वा एतद्
रूपम् । तद् अह्नो रूपं क्रियते । अथैध्मम्¹ आदीप्य प्राञ्चं हरेयुः ।
तम् उपसमाधाय चतुर्गृहीतम् आज्यं गृहीत्वा विश्वेभ्यो देवेभ्यस्
स्वाहा इति जुहुयात् । तद् यथा वा अदवद² आवसथवासिनं कुद्धं
यन्तम् उक्तवेहता वानुमन्त्रयेतान्येन वा प्रियेण धास्रैवम् एव तद्
विश्वान् देवान् अनुमन्त्रयते । ते हास्मै सर्व एवाक्रुद्धा भवन्ति ॥
अथो खल्व् आहुर् यद् आहवनीयम् अनुद्धृतम्³— ॥ ६२ ॥

अस्यां कण्डिकायां ल-कोशस्य पाठा उदाहर्तुं न शक्याः ॥
१ ष तथैधमम्
२ ? एवं सर्वेषु कोशेषु
३ य-वर्जं सर्वत्र उद्धृतम्

—अभ्युदियात् किं तत्र कर्म का प्रायश्चित्तिर् इति । एत-
स्माद् ध वै विश्वे देवा अपक्रामन्ति यस्यानुद्भूतम्
अभ्युदेति । स दर्भेण रजतं हिरण्यं प्रबध्य पुरस्ताद् धरेत् । तच्
चन्द्रमसो रूपं क्रियते । रात्रेर् वा एतद् रूपम् । तद् रात्रे रूपं
क्रियते । अथैध्मम्¹ आदीप्यान्वञ्चं हरेयुः । तम् उपसमाधाय
चतुर्गृहीतम् आज्यं गृहीत्वा विश्वेभ्यो देवेभ्यस् स्वाहा इति जुहु-
यात् । यत्र वै दीप्तं तन्नेतद् इह गार्हपत्य इत्य् एव विद्वान् उद्ध-
रेत् । असाव् एव बन्धु² । अथ³ हैक आहुर् एते ह⁴ वै स्वर्गं लोकं
पश्यन्तो जुह्वति य आदित्यम् इति । स यो वा ह्वै गतश्रीस्
स्याद् यो वास्माल्⁵ लोकात्⁶ क्षिप्रे प्रजिगांसैत् स उदितहोमी
स्यात् ॥
अथो खल्व् आहुः— ॥ ६३ ॥