हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

६१६ पालकाप्यमुनिविरचितो— [४ उत्तरस्थाने—
मुहुः शीतकेन वारणा सेचयेत् । स्थाने हस्तिकाने पांसुशामिकं कुर्यात् ।
नवान्कुम्भाञ्छीतवारिपूर्णान्सिकत्यायामुपरिस्था(ना)पयेद्वतीर्वां । यवसाध्यायो-
क्तानि षोडशानि यवसानि नित्यं संनिहितानि कर्तव्यानि पक्वानि च विवि-
धान्यानि कुंप(कुकू)लानि च । सायं चैनं निर्वाणात्मत्यायतं बहिः सुखं मुहूर्तं
स्थापयेत् । ग्रीष्मस्थानविधिरुक्तः ।
अथ वर्षास्वपि स्थानं कर्तव्यम् । यथा कश्चिदपि नोपक्लिश्यते तन् बहुविधे-
*स्त्यांभैर्जेयैर्वसैः सुविहितं कर्तव्यम् । प्रवृष्टे च देवे सर्वतः कटकैः संवृतं कुर्यात् ।
निवृत्ते पुनः कटकानपनयेत्प्रवातार्थम् । नित्यं संनिहितश्च धूमः कर्तव्यो दंश-
मशकादिग्रहणार्थम् ।
अथ हेमन्ते शीतवातनिग्रहार्थमथ(र्ध)कुड्योपगता दृढाः कटकाः कार्याः ।
निवातमेव रात्रौ कृत्वाऽतीतायां रजन्यामातपागममभिक्ष्यायापसारयेदातप-
प्रवेशार्थम् । ततो मन्दार्ककिरणैरेव तप्यमानः प्रह्लादमुपगच्छति शरीरे सुख-
माप्नोति द्विरदपतिः सुखं च सलिलमवगाहेत । विचित्रैर्यवसैर्विविधैरपि हित-
मस्य स्थानं कुर्यात्सुमिति ।
तत्र श्लोकौ—
वरं स्थानेषु विहितं यथोक्तं गुणसंपदा ।
कर्तव्यं वारणेन्द्राणां विधानं हितमिच्छता ॥ १ ॥
एवं सुविहिता यस्य राज्ञो राजन्गजोत्तमाः ॥
तस्य युद्धेषु विजयं प्रयच्छन्ति सुखानि च ॥ २ ॥
इति श्रीपालकाप्ये हस्त्यायुर्वेदे महाप्रवचने वृद्धोपदेश उत्तराभिधाने
परिवारचतुर्थस्थाने शालाविधानं नाम षष्ठोऽ-
ध्यायः (†प्रथमः) ॥ ६ ॥
अथ सप्तमोऽध्यायः ।
अथ भगवन्तं प्रभाभिर्भासयन्तं दिवसकरकरालवपुषमतितपसमनकऋषि-
गणमध्योपविष्टं पप्रच्छ रोमपादः पालकाप्यं 'कथमतिचपलभावानां क्षीणबल-
मांसशोणितानां यात्र(वृ)वशाचातिप्रमणमनपेक्षहरणीयमक्षमीप्वैदनीवपुर्वनी-

• 'बहुविधैर्भूजैयैर्वसैः' इति स्यात् । † 'प्रथमः' इति पाठस्तु पुस्तकद्वयेऽपि
  न जाने कथं प्रसक्तः ।