हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

५६६ पालकाप्यमुनिविरचितो— [ ४ उत्तरस्थाने—
प्रातं निरस्य सुस्विन्नं पुनर्हषद्वि चूर्णितम् ॥
पिप्पलीशुण्ठिमरिचगुडसर्पिःसमन्वितम् ॥ ६ ॥
एकस्थं पाययेत्तन्मद्वेसवारस्ततः स्मृतः ॥

• ........... —(द्वितीयमपि मे शृणु) ॥ ७ ॥
  एतेनेव च कल्पेन रसा संयोज्य पाययेत् ॥
  एतद्दद्यानु नागानां बलमांसविवर्धनम् ॥ ८ ॥
  इति वेसवारः ॥
  मेदकांश्च प्रवक्ष्यामि नागानां बलवर्धनान् ॥ ९ ॥
  गोधमानथ सुस्विन्नान्घृतांश्चभ्रगमायुतान् ॥
  गुडेन द्विगुणीकृत्य देयो बलविवर्धनः ॥ १० ॥
  विडङ्गतैलमद्यांश्च तैलेन सह योजयेत् ॥
  द्वितीय एष विक्षेपः कृमिकोष्ठावनाशनः ॥ ११ ॥
  सुस्विन्नं यवकल्पानं निजशृंगसमन्वितम् ॥
  क्षीरं घृतं गुडं चैव एकस्थं पाययेद्बुधः ॥ १२ ॥
  एवं दद्यानु नागेभ्यो बलमांसविवर्धनम् ॥
  इत्येते मेदकाः प्रोक्ताः वारणानां यथाक्रमम् ॥ १३ ॥
  यस्माद्बलं वर्धयन्ते मांसं मेदोऽथ शोणितम् ॥
  मेदका इति निर्दिष्टास्तस्मादेते नराधिप ॥ १४ ॥
  इति मेदकाः ॥
  स्यात्पञ्चविंशतिपलः स्नेहद्रव्यप्रभाजनः ॥
  पञ्चविंशत्यधः प्रायो मेदके परिणामतः ॥ १५ ॥
  शेषाणां पञ्चषष्टिस्तु रसानामुपद्रपद्यते ॥
  क्षीरस्य तु त्रयः प्रस्थाः पयसः प्रकीर्तिताः ॥ १६ ॥
  रसद्रोणं च दातव्यं दशभागांशकं तथा ॥
  स्नेहस्याष्टांशकं तस्या-वोनमस्यार्धमुद्ग तथा ॥ १७ ॥
  मेदकस्याऽऽढकं देयं पञ्चप्रस्थम एव च ॥
  श(स)क्तु कोष्ठाढकं चैव गुडस्याष्टपलं तथा ॥ १८ ॥
• कखपुस्तकयोः ‘ ’ इति त्रुटिचिह्नं वर्तते । अपुस्तके तु त्रुटिचिह्नं नोप-
  लभ्यते । † ‘धनुर्विद्धयन्त्यान् ज्यो नास्ति पाठः कपुस्तके ॥

---

१ क. 'इडांश्चापि घ' ।